، وزارت امور خارجه سوریه روز یکشنبه (۱۸ مرداد) از امضای یادداشت تفاهمی در پایان ۱۸ ماه مذاکره با روسیه خبر داد که آینده پایگاه‌های حمیمیم (هوایی) و طرطوس (دریایی) را دوباره تنظیم می‌کند. در پس این توافق، تغییر چشمگیری وجود دارد که سوریه از زمان سقوط دولت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و جایگزینی آن با دولت موقت به ریاست احمد الشرع متحمل شده است. در حالی که اسد آزادی عمل کامل و تقریباً فراسرزمینی را به روس‌ها اعطا کرده بود، دولت جدید مذاکرات سختی را برای پس گرفتن این شرایط انجام داد. براین اساس چند اتفاق مهم رخ داده است:

-انتقال تأسیسات غیرنظامی: مدیریت فرودگاه بین‌المللی لاذقیه (مجاور حمیمیم) و چهارمین ترمینال تجاری در بندر طرطوس به طور کامل به اداره عمران سوریه منتقل می‌شود.

-تبدیل به مراکز آموزشی: پایگاه‌های نظامی دیگر به عنوان پایگاه‌های نظامی مستقل روسیه فعالیت نخواهند کرد، بلکه ظرف ۳ ماه به «مراکز آموزشی و تربیتی مشترک» برای ارتش‌های سوریه و روسیه تبدیل خواهند شد.

-نکته مهم برای روسیه: پوتین موفق می‌شود حداقل جای پای استراتژیک خود را در مدیترانه (که دریچه‌ای حیاتی برای او به آفریقا و خاورمیانه است) حفظ کند، اما حضور نظامی روسیه از نظر دامنه و قدرت به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.

از منظر روابط سوریه و روسیه، توافق نشان‌دهنده گذار از الگوی حضور نظامی یک‌جانبه به همکاری مشروط و مبتنی بر منافع متقابل است. تبدیل پایگاه‌ها به مراکز آموزشی مشترک، حضور نظامی روسیه را حفظ می‌کند اما شکل و کارکرد آن را تغییر می‌دهد. مسکو همچنان دسترسی به سواحل شرقی مدیترانه را حفظ خواهد کرد، اما این حضور دیگر به‌صورت پایگاه‌های عملیاتی مستقل نخواهد بود. این تغییر برای روسیه که پس از تحولات سوریه با کاهش نفوذ منطقه‌ای روبه‌رو شده، راهی برای حفظ حداقلی از جایگاه خود بدون ایجاد تنش با دولت جدید است. برای دمشق نیز، ادامه همکاری آموزشی با روسیه می‌تواند در حوزه انتقال تجربه نظامی و فنی مفید باشد.

در سطح منطقه‌ای، این توافق می‌تواند بر توازن قدرت در شرق مدیترانه تأثیر بگذارد. پایگاه‌های حمیمیم و طرطوس سال‌ها به‌عنوان نقاط اتکای روسیه برای نمایش قدرت و پشتیبانی از متحدانش عمل می‌کردند. تغییر کارکرد آن‌ها ممکن است از شدت حضور عملیاتی روسیه بکاهد و فضای مانور بیشتری برای بازیگران دیگر، از جمله قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، ایجاد کند. با این حال، حفظ همکاری آموزشی نشان می‌دهد مسکو هنوز علاقه‌مند به حضور بلندمدت در سوریه است و دمشق نیز حاضر نیست روابط خود با روسیه را به‌طور کامل قطع کند.

از دیدگاه امنیت منطقه‌ای، توافق می‌تواند به کاهش نگرانی‌های برخی کشورهای همسایه درباره حضور نظامی خارجی در سوریه کمک کند، در حالی که همچنان کانال‌های همکاری میان دمشق و مسکو را باز نگه می‌دارد. این تعادل ظریف ممکن است بر نحوه تعامل سوریه با محور مقاومت و سایر شرکای منطقه‌ای نیز اثر بگذارد. دولت جدید سوریه در حال تعریف هویت مستقل‌تری در سیاست خارجی است و این توافق بخشی از همان روند محسوب می‌شود.

نکته قابل توجه دیگر، زمان‌بندی اجرای توافق است. تعیین مهلت سه ماهه برای تکمیل انتقال، نشان‌دهنده عزم عملی دو طرف است و از طولانی شدن ابهام جلوگیری می‌کند. اگر این مهلت به‌درستی رعایت شود، می‌تواند الگویی برای حل سایر پرونده‌های معوق میان دمشق و مسکو باشد.

 پیامدهای این توافق بر ترکیه

ترکیه به تأثیرگذارترین و قدرتمندترین بازیگر در شمال سوریه تبدیل شده است و از زمان سقوط اسد تأثیر عمیقی بر دولت جدید دمشق دارد. توافق جدید روسیه و سوریه چند پیامد برای ترکیه دارد:

-کنار زدن روسیه، تقویت آنکارا: کاهش حضور روسیه و تبدیل پایگاه‌ها به پایگاه‌های مشترک، نشان‌دهنده کاهش قدرت مسکو به عنوان «داور عالی» سوریه است. این روند، عرصه را برای تسلط سیاسی و اقتصادی ترکیه بازتر می‌کند.

-هماهنگی منافع: الشرع در ارتباط نزدیک با مقامات اطلاعاتی و دولتی در آنکارا فعالیت می‌کند. تضعیف موقعیت نظامی روسیه در سواحل سوریه مستقیماً در راستای جاه‌طلبی ترکیه برای جلوگیری از مقابله روسیه با ارتش ترکیه یا تأثیرگذاری بر تغییر شکل کشور است.