،  تقریباً دو روز بعد از مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس، عراقچی، قالیباف و پزشکیان راهی عمان و پاکستان شدند. همانطور که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، روز سه شنبه در نشست خبری خود تأکید کرد «بخشی» از سفر وزیرخارجه و رئیس تیم مذاکره کننده ایران به عمان مربوط به مسائل دوجانبه بود. وی توضیح بیشتری نداد که بخش دیگر مربوط به چیست اما با اشاره ای که به نقش عمان در تهیه یک ساختار جدید برای مدیریت تنگه هرمز کرد، می توان گفت هدف از این سفر یک روزه مرتبط با تصمیم گیری ها در سوئیس بود که به نظر می رسد باید عمان هم از مسائل مرتبط با تنگه هرمز آگاه می شد.

بر این اساس یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌ شده در مذاکرات سوئیس، آینده تنگه هرمز و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس بود. جنگ اخیر و تهدیدهای متقابل باعث شده بود که موضوع عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری به یکی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شود. به همین دلیل بخشی از تفاهمات اولیه میان تهران و واشنگتن به ایجاد سازوکارهای جدید برای مدیریت امنیت هرمز اختصاص یافت.

در این چارچوب، سفر قالیباف و عراقچی به مسقط را می‌توان نخستین گام عملی برای اجرای یکی از بندهای مهم توافق سوئیس دانست. در دیدارهای انجام‌شده میان مقامات ایرانی و عمانی، موضوع تشکیل کارگروه مشترک برای بررسی آینده مدیریت تنگه هرمز، تسهیل عبور کشتی‌ها، همکاری‌های دریایی و کاهش تنش‌های امنیتی مورد بحث قرار گرفت. از این منظر، عمان نه‌تنها میانجی مذاکرات، بلکه به نوعی مجری بخشی از تفاهمات حاصل‌شده نیز محسوب می‌شود.

سفر یک روزه رئیس جمهور به پاکستان هم نمی تواند بی ارتباط با تحولات بین ایران و آمریکا باشد. در این سفر موضوعات اقتصادی، همکاری‌های مرزی و روابط دوجانبه در دستور کار قرار داشت، اما بررسی فضای سیاسی حاکم بر این سفر نشان می‌دهد که محور اصلی آن به مذاکرات سوئیس مربوط می‌شد.

پاکستان طی هفته‌های گذشته یکی از میانجی‌های اصلی میان تهران و واشنگتن بوده است. مقام‌های پاکستانی نه‌تنها در برقراری کانال‌های ارتباطی میان دو طرف نقش‌آفرینی کردند، بلکه در مراحل حساس مذاکرات نیز در کنار سایر میانجی‌ها حضور داشتند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران سفر پزشکیان را نوعی «دیپلماسی قدردانی» از اسلام‌آباد و در عین حال تلاشی برای حفظ نقش فعال پاکستان در مراحل بعدی مذاکرات ارزیابی می‌کنند.

بررسی همزمان این دو سفر نشان می‌دهد که تهران در حال پیگیری یک راهبرد چندلایه است. نخستین هدف، تثبیت توافقات سوئیس و جلوگیری از فروپاشی روند تازه آغازشده است. مقام‌های ایرانی به‌خوبی می‌دانند مخالفان این روند در داخل آمریکا، اسرائیل و حتی برخی بازیگران منطقه‌ای فعال هستند و هرگونه خلأ سیاسی می‌تواند به تضعیف توافق منجر شود. از همین رو، تقویت نقش میانجی‌ها و شرکای منطقه‌ای به یکی از اولویت‌های تهران تبدیل شده است. در این راستا استفاده از ظرفیت عمان و پاکستان در مناسباتی که با کشورهای عربی منطقه دارند، می تواند مفید باشد.

هدف دوم، منطقه‌ای کردن روند مذاکرات است. ایران تلاش می‌کند این پیام را منتقل کند که گفت‌وگوهای سوئیس صرفاً یک توافق دوجانبه میان تهران و واشنگتن نیست، بلکه بخشی از یک روند گسترده‌تر برای بازسازی ثبات منطقه‌ای است. حضور فعال کشورهایی مانند پاکستان و عمان در این مسیر، می‌تواند به افزایش مشروعیت و پایداری توافق کمک کند.

هدف سوم نیز ارسال پیام سیاسی به بازیگران مخالف، به‌ویژه اسرائیل، است. رسانه‌های اسرائیلی در روزهای اخیر بارها به این نکته اشاره کرده‌اند تهران پس از جنگ اخیر در تلاش است شبکه‌ای از حمایت‌های سیاسی و دیپلماتیک در منطقه ایجاد کند. از نگاه این رسانه‌ها، سفرهای پیاپی مقامات ایرانی به کشورهای مؤثر منطقه نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی قصد دارد پیرامون مذاکرات سوئیس نوعی «کمربند دیپلماتیک» ایجاد کند تا هرگونه تلاش برای تخریب روند گفت‌وگوها با هزینه سیاسی بیشتری همراه شود.

همزمان شاهد بودیم روبیو، وزیرخارجه آمریکا، وارد منطقه شد تا با مقامات امارات محده عربی، بحرین و کویت دیدارهایی داشته باشد. گفته می شود اهداف وی از این سفر رایزنی در خصوص امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز، جلوگیری از شکاف میان امریکا و متحدانش عربی اش و توضیح مذاکرات سوئیس با هدف کاهش نگرانی های این کشورهاست.

از این رو می توان گفت دو طرف اصلی مذاکرات سوئیس، به نحوی در حال رایزنی با متحدان خود در منطقه هستند تا زمینه پیشبرد توافقات فراهم شود. بنابراین گفتگوهای سوئیس صرفاً یک روند دوجانبه بین تهران و واشنگتن نیست بلکه شروع مرحله ای جدید در مناسبات دیپلماتیک منطقه است که تداوم آن نیازمند پشتوانه منطقه ای است.