، حضور هنرمندان توان‌یاب در جشنواره تئاتر فجر، تنها یک مشارکت نمادین یا سهمیه‌ای نیست؛ بلکه حاصل سال‌ها تمرین، زیست هنری و تلاش برای دیده‌شدن در جریان اصلی تئاتر کشور است. هنرمندانی که نه با ترحم، بلکه با مهارت، اندیشه و جسارت روی صحنه می‌آیند و مخاطب را وادار می‌کنند تئاتر را از زاویه‌ای تازه ببیند.

 ظرفیتی قابل توجه که نشان می‌دهد تئاتر برای این هنرمندان نه یک سرگرمی، بلکه یک مسیر حرفه‌ای و جدی است. 

 تنوع فرم، موضوع و شیوه اجرا در آثار این هنرمندان، یکی از نکات قابل تأمل جشنواره بود؛ از روایت‌های اجتماعی و زیست روزمره گرفته تا نمایش‌هایی که به مفاهیم امید، استقلال، کرامت انسانی و مواجهه با جهان پیرامون می‌پرداختند.

هنرمندان توان‌یاب در متن روایت قرار دارند 

نکته قابل توجه در اجرای آثار توان‌یابان، غلبه نگاه حرفه‌ای بر کلیشه‌های رایج است. این نمایش‌ها نه بر «معلولیت» که بر «انسان» تمرکز دارند؛ انسانی که با بدن، صدا، حرکت و روایت خود جهان را بازآفرینی می‌کند. بازیگری که روی ویلچر حرکت می‌کند یا با زبان اشاره نقش می‌آفریند، نه در حاشیه، که در متن روایت قرار دارد و همین، کیفیتی متفاوت به اجرا می‌بخشد.

تئاتر خیابانی توان‌یابان نیز با استقبال مخاطبان مواجه شد؛ جایی که مرز میان صحنه و تماشاگر از میان برداشته می‌شود و هنر، بی‌واسطه در دل شهر جریان پیدا می‌کند. این اجراها، علاوه بر ارزش هنری، کارکردی اجتماعی دارند و مخاطب را با تجربه زیسته هنرمندان دارای معلولیت مواجه می‌کنند؛ مواجهه‌ای که گاه از هر دیالوگی اثرگذارتر است.

فاطمه عباسی، معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری موج با اشاره به ظرفیت گسترده تئاتر توان‌یابان در کشور اظهار داشت: در مجموع حدود ۵۰۰ گروه نمایشی متشکل از هنرمندان دارای معلولیت در سراسر کشور فعالیت دارند.

وی افزود: از میان این گروه‌ها، ۹۵ گروه در جشنواره‌های منطقه‌ای تئاتر که در شش منطقه کشور برگزار شد، حضور پیدا کردند و در نهایت ۲۲ گروه موفق شدند به جشنواره تئاتر فجر راه یابند.

عباسی با بیان اینکه این گروه‌ها در دو بخش صحنه‌ای و خیابانی به اجرا پرداخته‌اند، تصریح کرد: از مجموع ۲۲ گروه راه‌یافته به جشنواره تئاتر فجر، ۱۶ گروه در بخش تئاتر صحنه‌ای و ۶ گروه در بخش تئاتر خیابانی به اجرای آثار خود پرداختند.

معاون توانبخشی سازمان بهزیستی تأکید کرد: حضور پررنگ هنرمندان دارای معلولیت در جشنواره‌های ملی، گامی مهم در جهت تحقق عدالت فرهنگی، تقویت مشارکت اجتماعی و دیده‌شدن توانمندی‌های این قشر در عرصه هنرهای نمایشی است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: سازمان بهزیستی حمایت از فعالیت‌های هنری توان‌یابان را یکی از رویکردهای جدی خود می‌داند و تلاش می‌کند بستر حضور مؤثر این هنرمندان در رویدادهای ملی و بین‌المللی را بیش از پیش فراهم کند.

حرکت تدریجی تئاتر ایران به سمت عدالت فرهنگی

حضور این گروه‌ها در جشنواره تئاتر فجر، نشان‌دهنده حرکت تدریجی تئاتر ایران به سمت عدالت فرهنگی و فراگیری است؛ مسیری که در آن، کیفیت هنری معیار اصلی قضاوت است و نه شرایط جسمی یا محدودیت‌های فردی. بسیاری از منتقدان و فعالان تئاتر معتقدند که این آثار می‌توانند به جریان اصلی تئاتر کشور تزریق ایده و زبان تازه کنند.

برای هنرمندان توان‌یاب، جشنواره تئاتر فجر تنها یک رویداد سالانه نیست؛ بلکه فرصتی برای دیده‌شدن، گفت‌وگو با بدنه حرفه‌ای تئاتر و اثبات این واقعیت است که صحنه، جایی برای حذف نیست. آنها آمده‌اند تا نشان دهند تئاتر، بیش از هر هنر دیگری، به انسان و روایت او وابسته است؛ روایتی که می‌تواند از دل هر تجربه زیستی برخیزد.

در نهایت، هنرنمایی توان‌یابان در تئاتر فجر، نه یک «بخش فرعی»، بلکه بخشی از آینده تئاتر ایران است؛ آینده‌ای که در آن، تنوع بدن‌ها، صداها و نگاه‌ها، صحنه را زنده‌تر و صادقانه‌تر می‌کند.