،چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر در حالی به ایستگاه‌های ابتدایی خود رسیده که فضای پیرامونی آن، بیش از هر زمان دیگری متأثر از تحولات اجتماعی و سیاسی ماه‌های اخیر است. اغتشاشاتی که با اعتراض‌های به‌حق مردم آغاز شد اما در ادامه، با ورود جریان‌های سازمان‌یافته، خشونت، ترور و تخریب، مسیر خود را تغییر داد، اکنون بازتابی مستقیم در رفتار بخشی از بدنه سینما و فضای رسانه‌ای پیرامون آن پیدا کرده است.

در این میان، گروهی از چهره‌هایی که در سال‌های گذشته عنوان «هنرمند» را یدک می‌کشیدند، با اتخاذ مواضعی صریح در تحریم جشنواره و اعمال فشار رسانه‌ای بر دیگر سینماگران، تلاش کردند حضور در فجر را به کنشی پرهزینه تبدیل کنند.

نتیجه این فضا، حضور کم‌رنگ و در برخی موارد بی‌رنگ بازیگران و عوامل برخی فیلم‌ها در کاخ رسانه بود.

با این حال، جشنواره فجر امسال تنها روایت سکوت و غیبت نیست؛ بلکه صحنه بروز کنش‌های معناداری نیز بوده است.

خط بطلان عوامل فیلم خیابان جمهوری بر پروژه تحریم جشنواره

یکی از شاخص‌ترین این موارد، حضور منوچهر هادی، کارگردان فیلم «خیابان جمهوری»، بود که برخلاف فضای غالب، با حضور کامل عوامل و بازیگران فیلم خود در پردیس ملت، عملاً خط بطلانی بر پروژه «تحریم و ارعاب مجازی» کشید.

منوچهر هادی در نشست خبری فیلم «خیابان جمهوری»، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره فشارهای مجازی برای عدم حضور در جشنواره، با لحنی صریح گفت: چرا باید بترسم که بیایم جشنواره؟! جشنواره مال من است. فرار کردن و تحریم کردن چه فایده‌ای دارد؟ به چه حقی ما را تحریم می‌کنند؟ به چه حقی به بازیکن فوتبال می‌گویند بازی نکن و به فیلمساز می‌گویند فیلم نساز؟

وی با انتقاد از جریان‌هایی که خود را مدعی آزادی می‌دانند اما به حذف و تحمیل روی آورده‌اند، تأکید کرد: شمایی که ما را تحریم می‌کنید، شما دیکتاتور هستید. من اعتراضم را به جای خیابان، در آثارم نشان می‌دهم.

مدعیان آزادی بیان حق تحمیل فکر خود به دیگران را ندارد

این کارگردان همچنین  فضای فحاشی در شبکه‌های اجتماعی را نشانه فروپاشی گفت‌وگوی منطقی دانست و گفت: برای کسانی که به صفحه یک فیلمساز بی‌حاشیه می‌روند و فحاشی می‌کنند، متأسفم و دلم برایشان می‌سوزد. من با نقد منصفانه مشکلی ندارم، اما فحاشی قابل گفت‌وگو نیست. کسی که مدعی دموکراسی و آزادی بیان است، حق تحمیل فکر خود به دیگران را ندارد.

حضور عوامل «خیابان جمهوری» تنها یک کنش نمادین نبود؛ بلکه بستری شد برای طرح دوباره نقش اجتماعی سینما.

الناز ملک، بازیگر این فیلم، با علم به پیامدهای احتمالی حضورش در جشنواره، صراحتاً اعلام کرد که آگاهانه پشت این اثر ایستاده است. 

وی در نشست خبری فیلم گفت: می‌دانم ممکن است به‌خاطر حضورم در جشنواره فحش بشنوم، اما پشت فیلمی ایستاده‌ام که روایت‌گر امید زنان مستقل این سرزمین است.

وی  با اشاره به مضمون اجتماعی فیلم افزود: زنان بدسرپرست و زنانی که با سختی زندگی می‌کنند در جامعه ما کم نیستند. من نقش دختری را بازی کردم که در بازار عبدالله‌آباد دست‌فروشی و کارگری می‌کند، اما با شرافت زندگی می‌کند و هنوز امیدوار است.

ملک با تأکید بر بحران امید در جامعه امروز تصریح کرد: ما امروز با کمبود امید مواجه‌ایم و بدون امید نمی‌شود زندگی کرد.

ممکن است بعد از این صحبت‌ها با فحاشی و قضاوت مواجه شوم، اما آگاهانه پشت این فیلم ایستاده‌ام؛ چون درباره زنان این سرزمین است.

در کنار این مواضع، روابط عمومی جشنواره فیلم فجر نیز درباره کاهش استقبال مردمی، اعلام کرد که نه‌تنها استقبال مخاطبان از فیلم‌های جشنواره کاهش نداشته، بلکه برخی آثار به‌دلیل تقاضای بالا، سانس‌های فوق‌العاده دریافت کرده‌اند. این آمارها نشان می‌دهد شکاف معناداری میان فضای واقعی سالن‌های سینما و فضای ملتهب شبکه‌های اجتماعی وجود دارد.

آنچه در دو روز ابتدایی جشنواره فجر ۴۴ قابل مشاهده است، تقابل دو رویکرد است؛ از یک‌سو جریان‌هایی که با ابزار تحریم، فحاشی و ارعاب مجازی، به دنبال خاموش کردن صدای سینما هستند و از سوی دیگر، هنرمندانی که معتقدند سینما باید در متن جامعه بماند، نه در حاشیه انفعال.

نتیجه آزمون فجر ۴۴ در حافظه اجتماعی ثبت خواهد شد

جشنواره امسال، بیش از آنکه رقابتی صرف میان فیلم‌ها باشد، به صحنه‌ای برای بازتعریف مسئولیت اجتماعی هنرمند تبدیل شده است؛ جایی که حضور یا عدم حضور، خود به یک پیام بدل می‌شود. فجر ۴۴، در این معنا، آزمونی است برای سینمای ایران؛ آزمونی که نتیجه آن نه فقط در سیمرغ‌ها، بلکه در حافظه اجتماعی ثبت خواهد شد.