، محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری آیین بزرگداشت روز سنندج در موزه ملی ایران اظهار کرد: سابقه تصویب روز سنندج به مصوبه شورای فرهنگی بازمی‌گردد و این بزرگداشت برای دومین سال متوالی برگزار می‌شود.وی افزود: پژوهشگاه آمادگی دارد برای پاسداشت تمامی شهرهای ایران آیین‌های مشابه برگزار کند.

زارعی با بیان اینکه هر شهر روایت منحصربه‌فرد خود را دارد، تصریح کرد: سابقه تصویب روز سنندج به مصوبه شورای فرهنگی بازمی‌گردد و این بزرگداشت برای دومین سال متوالی برگزار می‌شود.

رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی با اشاره به ساختار کالبدی شهر سنندج گفت: درک چرایی تفاوت‌ها و شباهت‌های شهرها ضروری است؛ به عنوان نمونه، اگرچه سنندج، کرمانشاه و همدان هر سه خاستگاه اقوام کرد هستند، اما هر یک داستانی ویژه و تمایزآفرین دارند.

وی با اشاره به قلاع تاریخی سنندج که امروز اثری از آن‌ها باقی نمانده است، یادآور شد: براساس مطالعات تاریخی، سی‌سر و سنه همان سنندج امروزی‌اند.

شهر جدید سنندج، با الهام از مینیاتور اصفهان در زمان سلیمان خان اردلان شکل گرفت و در آن زمان قلعه‌ای حکومتی در مرکز شهر ساخته شد که وابستگان حکومت در اطراف آن سکنی گزیدند.

زارعی ادامه داد: ساختار شهری سنندج شامل بازاری خارج از دیوار قلعه و برج و بارویی محافظ بود که دروازه‌هایی نیز برای آن در نظر گرفته شده بود.

وی به نقشه‌برداری تاریخی روس‌ها پیش از جنگ‌های جهانی اشاره کرد و افزود: اسناد و نقشه‌های دقیق از شهر سنندج و دیگر نقاط ایران به جا مانده که بعدها در مجموعه‌ای به نام "اسناد تصویری شهرهای ایران" گردآوری شد.

وی همچنین با اشاره به قلاع و کاخ‌های تاریخی سنندج بیان کرد: این بناها طی دوره‌های مختلف ساخته و تخریب شدند و در برخی نمونه‌ها، معماری آنان تحت تأثیر هنر اصفهان بوده است.

زارعی اظهار کرد: خانه‌هایی با بادگیر در سنندج ساخته شد که شباهت بسیاری به معماری فلات مرکزی ایران داشتند و این سبک معماری تا دوره پهلوی ادامه یافته و سپس به سمت سبک‌های مرکزگرا سوق پیدا کرد.

این استاد دانشگاه با اشاره به ساخت مسجد تاریخی در سنندج گفت: در دوره‌ای که والی‌ای از تبار عثمانی به سنندج آمد، مسجدی ساخت که هزار تومان هزینه داشت و مسجد و مدرسه‌ای در کنار قلعه بنا کرد؛ اما امان‌الله، حاکم بعدی، آن بنا را تخریب و مسجدی جدید با سبک بومی به نام دارالاحسان احداث کرد.