، علیرضا جزءقاسمی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران در نشست خبری با اصحاب رسانه در پاسخ به سوال خبرنگار اقتصادی خبرگزاری موج با اشاره به چالش‌های مدیریت شبکه آبرسانی کلان‌شهر تهران، اظهار کرد: در حال حاضر ۲۲ درصد از آب تأمین شده در شبکه تهران به عنوان «آب بدون درآمد» دسته‌بندی می‌شود که برای مدیریت هر بخش از این میزان، برنامه‌ریزی‌های مجزایی صورت گرفته است.

وی در خصوص جزئیات این عدد تصریح کرد: از مجموع ۲۲ درصد آب بدون درآمد، ۱۱ درصد مربوط به هدررفت ظاهری ناشی از انشعابات غیرمجاز، خطای تجهیزات اندازه‌گیری و مصارف غیرمجاز است. همچنین ۹.۶۷ درصد مربوط به هدررفت واقعی یا اتفاقات در تأسیسات و شبکه توزیع است و ۰.۳۳ درصد باقی‌مانده نیز به مصارف مجاز در فرآیند تصفیه آب اختصاص دارد.

حذف قطعی‌های شبانه آب با مدیریت هوشمند

جزءقاسمی با اشاره به موفقیت‌های اخیر در زمینه مدیریت فشار شبکه گفت: از اواخر سال گذشته (بهمن‌ماه)، بحث مدیریت فشار به صورت هوشمند بازنگری و عملیاتی شد. دستاورد مهم این اقدام در سال جاری، حذف قطعی‌های آب ناشی از کاهش فشار بوده است. در گذشته در ساعات شب، در برخی نقاط شاهد افت فشار یا قطعی آب بودیم، اما امسال با متعادل‌سازی فشار در طول ۲۴ ساعت، این نقیصه برطرف شده و گزارشی مبنی بر شکایت شهروندان در این زمینه دریافت نشده است.

مدیرعامل آبفای استان تهران با بیان اینکه مدیریت شبکه در پایتخت با پیچیدگی‌های فنی همراه است، افزود: تهران با دارا بودن بیش از ۲۰ هزار کیلومتر شبکه آبرسانی و اختلاف ارتفاعی بیش از ۹۰۰ متر از پایین‌ترین تا بالاترین نقطه، نیازمند هوشمندسازی دقیق است.

وی خاطرنشان کرد: استراتژی اصلی ما، استفاده حداکثری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های روز برای هوشمندسازی شبکه است. هدف‌گذاری ما این است که با پایداری جریان آب در سراسر این گستره جغرافیایی، از هرگونه افت فشار که موجب زحمت برای شهروندان می‌شود، جلوگیری کنیم.

 مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران اظهار کرد: تهران به تنهایی بیش از ۳۰ درصد خدمات آب و فاضلاب کشور را پوشش می‌دهد و به دلیل تراکم جمعیت و محدودیت‌های اقلیمی، مدیریت منابع آبی در این منطقه شرایط بسیار پیچیده‌ای نسبت به سایر نقاط کشور دارد.

وی با اشاره به ناترازی میان منابع و مصارف تصریح کرد: برای پشت سر گذاشتن یک سال آبی نرمال، نیاز به حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب از پنج سد اصلی (طالقان، کرج، لار، لتیان و ماملو) داریم. این در حالی است که در پنج سال گذشته به دلیل خشکسالی‌های متوالی، عملاً ذخایر سطحی ما بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب بوده است.

جزءقاسمی ادامه داد: سال آبی گذشته را در حالی آغاز کردیم که ذخایر سدها تنها حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب بود. با وجود افزایش ۱۱ درصدی بارش‌ها نسبت به سال قبل از آن، همچنان با عقب‌ماندگی ۳۶ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستیم.

مدیرعامل آبفای استان تهران با بیان اینکه سال گذشته فشارهای بی‌سابقه‌ای به شبکه وارد شد، گفت: متأسفانه در سال گذشته با چالش‌های بزرگی در حوزه تأسیسات مواجه شدیم و بیش از ۲۰۰ نقطه از تأسیسات اصلی ما دچار آسیب شد. با این حال، با اقدامات جهادی همکاران در سطح استان، همراهی رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی واقعیت‌ها و همکاری بسیار عالی مردم در مدیریت مصرف، توانستیم تابستان امسال را بدون هیچ‌گونه قطعی آب و مشکل خاصی در تأمین و توزیع سپری کنیم.

وی با تأکید بر حساسیت بالای کیفیت آب شرب افزود: سلامت آب برای ما خط قرمز محسوب می‌شود. در حال حاضر علاوه بر کنترل‌های دقیق توسط بیش از ۲۵ آزمایشگاه تخصصی زیرمجموعه شرکت آب و فاضلاب، دانشگاه‌های علوم پزشکی و شبکه‌های بهداشت نیز به صورت مستقل نظارت‌های کیفی را انجام می‌دهند.

جزءقاسمی خاطرنشان کرد: ما سالانه حدود دو میلیون آزمایش مختلف بر روی کیفیت آب انجام می‌دهیم تا از سلامت آن اطمینان حاصل کنیم؛ به‌طوری‌که استانداردهای تأمین و کنترل کیفی آب در تهران، سخت‌گیرانه‌ترین استانداردها در سطح کشور است.

مدیرعامل آبفای استان تهران با اشاره به برنامه‌های آتی این شرکت، گفت: برای ارتقای پایداری شبکه، برنامه مدونی در سه بخش «مدیریت تأمین»، «مدیریت توزیع» و «مدیریت تقاضا» تدوین شده است. پروژه‌های متعددی در این راستا تعریف شده تا با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، ضمن ارتقای زیرساخت‌ها، خدمات‌رسانی پایدار به شهروندان در سراسر استان تهران تضمین شود.

علیرضا جزءقاسمی با اشاره به اقدامات شبانه‌روزی برای حفظ پایداری شبکه آبرسانی و فاضلاب تهران، اظهار کرد: با وجود وقوع حوادث سنگین در زیرساخت‌های شبکه که می‌توانست چالش‌های جدی ایجاد کند، با همکاری شهرداری و سایر دستگاه‌های خدمات‌رسان، مدیریت بحران به نحوی انجام شد که هیچ وقفه‌ای در ارائه خدمات به شهروندان ایجاد نشود.

وی افزود: اولویت اصلی ما در مجموعه آبفای استان تهران، حفظ آرامش روانی مردم بود؛ به‌گونه‌ای که شهروندان در هر لحظه از شبانه‌روز با باز کردن شیر آب، از استمرار و کیفیت خدمات اطمینان خاطر داشته باشند. این پایداری، نتیجه تلاش‌های بی‌وقفه همکاران ما در میدان و همکاری ارگان‌های مرتبط بوده است.

صرفه‌جویی ۷۰ میلیون مترمکعبی؛ معادل یک سد لتیان

جزءقاسمی با تشریح دستاوردهای «مدیریت تقاضا» گفت: خوشبختانه با همراهی بسیار خوب مردم، مصرف روزانه آب تهران که در دو سال گذشته به چهار میلیون مترمکعب رسیده بود، امروز به سه میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این کاهشِ یک‌میلیون مترمکعبی در روز، معادل حذف مصرف ۶ میلیارد بطری نیم‌لیتری آب است.

وی ادامه داد: تنها در شش ماهه نخست امسال، ما موفق به ۷۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در برداشت از منابع آبی شدیم که این حجم معادل ظرفیت یک سد لتیان است. همچنین در مقایسه با سال ۱۴۰۳، شاهد کاهش ۱۳۰ میلیون مترمکعبی در مصرف بودیم که نویدبخش حرکتی رو به جلو است.

مدیرعامل آبفای استان تهران با بیان اینکه سرانه مصرف در تهران از ۲۵۰ لیتر به ۱۸۰ لیتر به ازای هر نفر در شبانه‌روز کاهش یافته است، تصریح کرد: اگرچه این کاهش ۷۰ لیتری حاصل مدیریت هوشمند فشار، اصلاحات شبکه و همکاری مردم است، اما همچنان با الگوی مصرف استاندارد (۱۳۰ لیتر) فاصله داریم که امیدواریم با تداوم مشارکت شهروندان به این هدف دست یابیم.

وی با تأکید بر اینکه بارش‌های سایر نقاط کشور تأثیری در تأمین آب تهران ندارد، یادآور شد: برخلاف تصور عمومی، تأمین آب تهران کاملاً محلی و متکی به پنج سد اصلی و منابع زیرزمینی است. در حالی که کشور سال آبی نسبتاً خوبی را سپری کرده، حوضه آبریز تهران، البرز و سمنان با کسری ۳۶ درصدی بارش نسبت به بلندمدت مواجه است. بنابراین، همراهی مردم و رسانه‌ها در مدیریت مصرف همچنان کلید عبور موفق از شرایط پیش‌رو خواهد بود.

جزءقاسمی با اشاره به رویکردهای نوین تأمین مالی پروژه‌ها اظهار کرد: با توجه به کاهش اعتبارات دولتی و منابع تملک دارایی در شرایط کنونی کشور، راهبرد ما متکی بر استفاده از منابع داخلی شرکت، جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و تسهیلات بانکی برای پیشبرد پروژه‌های عمرانی است.

وی با اشاره به پروژه‌های شاخص حوزه فاضلاب تهران گفت: هم‌اکنون چهار تصفیه‌خانه بزرگ شامل فاز هفت و هشت تصفیه‌خانه جنوب تهران، تصفیه‌خانه شهر پرند، ارتقای تصفیه‌خانه شهرک غرب و تصفیه‌خانه رودهن-بومهن در دستور کار قرار دارند. با بهره‌برداری از این طرح‌ها، ۱۱۸ میلیون مترمکعب به ظرفیت تصفیه فاضلاب استان افزوده می‌شود که بالاترین میزان در سطح کشور است.

جزءقاسمی با بیان اینکه این پروژه‌ها از پیشرفت فیزیکی ۸۵ تا ۹۰ درصدی برخوردارند، تصریح کرد: این اقدامات موجب افزایش ۷ تا ۸ درصدی ضریب پوشش فاضلاب کشور شده و توازن مطلوبی میان شبکه و تصفیه‌خانه‌های تهران (رسیدن به عدد ۷۵ تا ۸۰ درصد) ایجاد می‌کند. ارزش سرمایه‌گذاری انجام شده برای این چهار پروژه، حدود ۲۶ هزار میلیارد تومان است که تا پایان سال جاری کاملاً وارد مدار بهره‌برداری می‌شوند.

مدیرعامل آبفای استان تهران در خصوص پروژه‌های حوزه تأمین و توزیع آب نیز خاطرنشان کرد: ارتقای ضریب ذخیره مخازن آب شرب و تکمیل رینگ آبرسانی شهر تهران با جدیت دنبال می‌شود. در حال حاضر رینگ‌های جنوبی و غربی در اولویت تکمیل هستند و امیدواریم با پایان یافتن مراحل نهایی، «رینگ غربی» تا پایان سال به بهره‌برداری برسد.

وی افزود: تکمیل این رینگ، تاب‌آوری شبکه را به شدت افزایش داده و امکان جابه‌جایی و مدیریت بهینه آب در پهنه وسیع شهر تهران را میسر می‌سازد. علی‌رغم تفاوت در وضعیت ذخایر سدهای شرق و غرب تهران، با تکمیل این رینگ و مدیریت هوشمند شبکه، نگرانی بابت تأمین پایدار آب وجود ندارد و جریان توزیع آب در کلان‌شهر تهران با تکیه بر زیرساخت‌های نوین پایدار خواهد ماند.

 جزءقاسمی در تشریح چالش‌های پیش‌روی این شرکت در مدیریت «آب بدون درآمد»، اظهار کرد: معضل انشعابات غیرمجاز، روندی دائمی در شبکه آبرسانی و فاضلاب تهران است. بخش قابل‌توجهی از این معضل ناشی از ساخت‌وسازهای خارج از بافت مصوب روستاها و مناطق خوش‌نشین اطراف تهران است که متأسفانه بدون در نظر گرفتن زیرساخت‌ها انجام شده و پس از تکمیل، به دلیل فقدان خدمات قانونی، متقاضیان را به سمت استفاده از انشعابات غیرمجاز سوق می‌دهد.

شناسایی ۳۰۰ هزار انشعاب غیرمجاز در سال

وی با بیان اینکه شناسایی و برخورد با این تخلفات به صورت مستمر در دستور کار قرار دارد، افزود: سالانه بیش از ۳۰۰ هزار انشعاب غیرمجاز در سطح استان شناسایی می‌شود که بخشی از آن‌ها قطع و بخشی دیگر با طی مراحل قانونی تبدیل به انشعاب مجاز می‌شوند. با این حال، این چرخه به دلیل گسترش ساخت‌وسازهای غیرقانونی همواره در حال تکرار است که تأثیر مستقیمی بر شاخص «آب بدون درآمد» دارد.

مدیرعامل آبفای استان تهران به پیامدهای مالی این وضعیت اشاره کرد و گفت: این حجم از مصارف غیرمجاز و خارج از شبکه، ضربه سنگینی به درآمدهای شرکت وارد کرده است؛ به‌طوری‌که در سال ۱۴۰۳ شاهد عدم تحقق درآمدی بالغ بر ۷.۶ هزار میلیارد تومان بودیم. متأسفانه در شش ماهه نخست امسال نیز پیش‌بینی‌های ما برای درآمدزایی محقق نشد و رقمی نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان کسری درآمد ثبت شده که این موضوع نگرانی‌های جدی برای مجموعه ایجاد کرده است.

جزءقاسمی با تأکید بر اینکه شرکت‌های آب و فاضلاب به صورت خودگردان (درآمد-هزینه) اداره می‌شوند و هیچ بودجه دولتی برای هزینه‌های جاری دریافت نمی‌کنند، تصریح کرد: در شش ماهه نخست امسال، هزینه‌های جاری ما نسبت به سال گذشته بیش از ۸۸ درصد افزایش یافته است. در چنین شرایطی، انتظار می‌رفت با اصلاح تعرفه‌ها به‌ویژه برای مشترکان پرمصرف، بخشی از این هزینه‌ها پوشش داده شود، اما این موضوع مورد تأیید قرار نگرفت.

وی خاطرنشان کرد: با کاهش شدید اعتبارات تملک دارایی (بودجه‌های عمرانی دولتی)، ما ناچار هستیم بار سنگین تکمیل پروژه‌های حیاتی فاضلاب را از محل اعتبارات جاری و جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی تأمین کنیم. با وجود تمام این فشارهای مالی، اولویت ما حفظ پایداری خدمات و تکمیل پروژه‌های تصفیه‌خانه‌ای است که پیشرفت فیزیکی بالای ۹۰ درصد دارند؛ چرا که این پروژه‌ها با سلامت و رفاه عمومی مردم گره خورده است و ما موظفیم با هر ابزاری، این خدمات را بی‌وقفه ارائه دهیم.

علیرضا جزءقاسمی با تأکید بر اینکه مدیریت بحران‌های احتمالی ناشی از بارش‌های فصلی نیازمند اقدامات پیش‌دستانه است، اظهار کرد: در این راستا جلسات متعددی برگزار و برنامه‌ریزی‌های دقیق در دو حوزه اصلی آب و فاضلاب صورت گرفته است.

مدیریت شبکه فاضلاب در برابر ورود غیرمجاز آب‌های سطحی

وی با اشاره به چالش‌های شبکه فاضلاب هنگام بارندگی، تصریح کرد: متأسفانه برخی اتصالات غیرقانونی آب باران منازل به شبکه فاضلاب، باعث بارگذاری بیش از حد بر شبکه می‌شود؛ در حالی که طراحی شبکه فاضلاب صرفاً برای دفع فاضلاب بوده و ظرفیت پذیرش آب‌های سطحی را ندارد. برای رفع این معضل، تمامی شبکه فاضلاب استان مورد بازنگری و شست‌وشوی دوره‌ای قرار گرفته است.

جزءقاسمی افزود: شناسایی نقاط کلیدی برای «سوییچ» و جابه‌جایی جریان فاضلاب در مواقع اضطراری، آماده‌سازی ورودی و خروجی تصفیه‌خانه‌ها و برگزاری مانورهای رزمایشی برای ارتقای توان ماشین‌آلات و پمپ‌ها، از جمله اقدامات انجام شده برای جلوگیری از پس‌زدگی فاضلاب در زمان بارش‌های شدید است.

مدیرعامل آبفای تهران در خصوص حوزه تأمین آب نیز خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از آب شرب پایتخت از منابع سطحی تأمین می‌شود، بارش‌های سیل‌آسا می‌تواند منجر به گل‌آلود شدن رودخانه‌ها و مخازن سدها و در نتیجه افزایش کدورت آب ورودی به تصفیه‌خانه‌ها شود.

وی ادامه داد: برای مواجهه با این شرایط، ذخیره‌سازی کافی مواد منعقدکننده، گندزدا و سایر مواد مصرفی مورد نیاز پیش‌بینی شده است. همچنین برای تداوم فعالیت تأسیسات در صورت قطع احتمالی برق، تمهیدات لازم برای تأمین دیزل‌ژنراتورهای پشتیبان و آماده‌باش کامل ماشین‌آلات و پمپ‌های انتقال آب اندیشیده شده تا نوسانات جوی خللی در روند تأمین و توزیع پایدار آب ایجاد نکند.

جزءقاسمی در پایان ابراز امیدواری کرد که با تکیه بر این آمادگی‌های فنی و عملیاتی، بارش‌های پیش‌رو ضمن تقویت منابع آبی تهران، با کمترین میزان خسارت و چالش برای شهروندان همراه باشد.