، سفر عباس عراقچی به چین که چهارمین سفر وی در مسند وزیر امور خارجه صورت گرفت بود، از نظر زمان آن و همچنین شرایط سیاسی-نظانی حاکم بر خلیج‌فارس اهمیت زیادی دارد. این سفر در حالی انجام شد که چند روز دیگر پکن میزبان ترامپ نیز است. 

از این رو تحول مذکور دیگر صرفاً ایران یا چین یا حتی بحران منطقه‌ای نیست؛ بلکه مسئله کنترل مسیرهای آینده تجارت و انرژی جهانی است. 

زیرا در یک طرف، چین قرار دارد که با ابتکارهایی مانند «کمربند و جاده» به‌دنبال تثبیت شبکه‌ای از کریدورهای زمینی و دریایی است که انرژی خاورمیانه را به بازارهای آسیایی و اروپایی وصل کند. در طرف دیگر، آمریکا تلاش می‌کند با طرح‌هایی مانند کریدور هند–خاورمیانه–اروپا و تقویت مسیرهای جایگزین دریایی و زمینی، وابستگی به مسیرهای تحت نفوذ چین را کاهش دهد و در عمل، نقشه جریان کالا و انرژی را بازطراحی کند.

در این میان، ایران یک موقعیت دوگانه و حساس دارد: هم در حاشیه این رقابت نیست، و هم به‌راحتی نمی‌تواند خارج از آن قرار بگیرد. زیرا مسیرهای ترانزیتی ایران می‌توانند حلقه اتصال شرق به غرب باشند؛ بنابراین نقش ایران در این دو پروژه اهمیت زیادی دارد و این موضوع نقطه ای است که به سفر عراقچی به چین بار معنایی بیشتری می‌دهد.

بیشتر بخوانید:

پشت پرده موضع قاطع چین در رد تحریم ها علیه ایران چیست؟

از این رو از منظری، این سفر را می‌توان تلاشی برای «تثبیت جایگاه ایران در نقشه کریدورها» دانست؛ یعنی اطمینان دادن به چین که ایران همچنان یک مسیر قابل اتکا در زنجیره انرژی و ترانزیت است، نه یک گره پرریسک که باید از آن عبور کرد. برای پکن، در شرایطی که رقابت با آمریکا وارد فاز حساس شده، امنیت مسیرهای عبوری از خلیج فارس و دسترسی پایدار به انرژی، یک متغیر حیاتی است.

همزمان، این سفر پیام دیگری هم دارد: ایران تلاش می‌کند پیش از آنکه گفت‌وگوهای سطح بالاتر آمریکا و چین در سفر ترامپ شکل بگیرد، موقعیت خود را در ذهن تصمیم‌گیران چینی تثبیت کند. اینکه اگر قرار است درباره آینده کریدورها و مسیرهای انرژی تصمیم‌گیری شود، ایران از ابتدا در معادله حضور داشته باشد، نه در انتهای آن.

تثبیت این موقعیت می‌تواند اهمیت حفظ صلح در خلیج فارس و ورود موثرتر بازیگران فرامنطقه ای دارای قدرت برای جلوگیری از جنگ دوباره را پررنگ کند.

در واقع پایان یافتن شرایط نه جنگ نه صلح که امروز بر خلیج فارس و ایران حاکم است، صرفا از طریق مذاکره تهران-واشنکتن امکان‌پذیر نیست. این اتفاق نیازمند اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم کشورهای جهان به ویژه چین است که اکنون رئیس دوره‌ای شورای امنیت نیز شده است.

پکن می‌تواند نقش سازنده ای در این راستا ایفا کند. وابستگی این کشور به نفت خلیج فارس که ۴۵ درصد نیاز روزانه اش از یازده میلیون بشکه نفت را دربرمیگیرد، در کنار روابط خوبی که با تهران دارد امکان اقدامات موثرتر و حضور فعالانه از در تنش کنونی را ایجاب می‌کند.

براین اساس محورهای سفر عراقچی به چین در سه مورد خلاصه می‌شود: شکنندگی امنیتی منطقه پس از درگیری‌ها؛

رقابت ساختاری چین و آمریکا بر سر معماری کریدورهای جهانی؛ تلاش ایران برای استفاده از موقعیت ژئوپلیتیکش با هدف پایان دادن رسمی به جنگ.

تحلیل سفر عراقچی به چین بر این سه محور امکان پذیر است. چینی ها هم به خوبی از موقعیت ایران به عنوان نقطه کلیدی در پروژه کمربند جاده آگاه هستند. آنها اکنون باید وارد میدان عمل شوند. سفر ترامپ به این کشور فرصتی برای نقش آفرینی چین خواهد بود. این موضوع به معنای میانجیگری و مشابه کاری که پاکستان میکند نیست. در واقع میتوان گفت جمهوری اسلامی ایران فراتر از معادلات دوجانبه اکنون خواهان ورود چین به این بحران است. 

در این میان موافقتنامه مشترک راهبردی بین دو کشور تسهیل گر شرایط است. نکته دیگر آنکه اثرگذاری چین میتواند حجم تجارت دو طرف را افزایش چشمگیری دهد. 

باتوجه به این مسائل حضور عراقچی در چین میتواند آثار عمیقی در تحولات خلیج فارس داشته باشد منوط به پذیرش ایفای نقش بیشتر پکن در این شرایط.