، مسعود پزشکیان صبح امروز سه‌شنبه ۱۶ دی‌ماه ۱۴۰۴، در همایش ملی «جایگاه شوراهای اسلامی و مشارکت مردم در قانون اساسی» در سخنانی با اشاره به چالش‌های اساسی مدیریت کشور اظهار داشت: مشکل اصلی کشور صرفاً کمبود اختیار نیست، بلکه مسئله بنیادین، نبودِ نقشه و چشم‌انداز مشخص برای توسعه شهرها و مناطق مختلف است.

رئیس جمهور با بیان اینکه تا زمانی که ندانیم در شهرها به کدام سمت حرکت می‌کنیم و برای هر منطقه چه نقشه‌ای در نظر گرفته‌ایم، اعطای اختیار راهگشا نخواهد بود اظهار داشت‌: در غیاب نقشه‌ای روشن، هر فرد و هر نهاد بر اساس ذهنیت شخصی خود اقدام به ساخت‌وساز و تصمیم‌گیری خواهد کرد. باید ابتدا مشخص شود قرار است چه چیزی ساخته شود، سپس به مسئولان گفته شود که با اختیار کامل، آن برنامه را اجرا کنند.

دکتر پزشکیان با اشاره به وضعیت نگران‌کننده برخی کلان‌شهرها و مناطق پیرامونی پایتخت افزود: امروز تهران، کرج، قزوین، ورامین و دیگر شهرهای اطراف با بحران‌های جدی همچون کمبود شدید منابع آب، فرونشست زمین و مشکلات متعدد زیست‌محیطی مواجه‌اند. اگر از ابتدا نقشه‌ای جامع و مبتنی بر مطالعات کارشناسی و علمی وجود داشت که مشخص می‌کرد این مناطق تا چه حد باید توسعه یابند و چه میزان بارگذاری جمعیتی و عمرانی در آن‌ها مجاز است، امروز با چنین شرایطی روبه‌رو نبودیم. در چنین وضعیتی تفاوتی نمی‌کند که اختیار در دست چه کسی باشد؛ زیرا فقدان نقشه، نتیجه‌ای جز بحران به همراه نخواهد داشت.

رئیس جمهور با تأکید بر اینکه هر شهر و هر ساختمان باید بر اساس نقشه‌ای دقیق و علمی شکل گیرد اظهار داشت‌: وقتی در نقشه‌ای همه ملاحظات فنی، زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی در آن دیده شده باشد، پس از آن می‌توان اختیار اجرا را به مدیران مختلف، اعم از فرمانداران، استانداران و سایر مسئولان واگذار کرد. اختیار بدون نقشه، در حقیقت به معنای هرج‌ومرج است؛ زیرا هر کس بر اساس تشخیص فردی خود عمل می‌کند.

دکتر پزشکیان خاطرنشان کرد: مشکل اصلی ما نبودِ همین نقشه جامع است. از همان ابتدا نیز این مسئله را مطرح کرده‌ام. حتی برخی کارشناسان در واکنش به طرح موضوع جابه‌جایی پایتخت گفته‌اند که پیش از هر اقدامی باید به بحران آب توجه شود؛ چرا که اگر بارش آسمانی نباشد و منابع زیرزمینی نیز در حال تخلیه باشد، با پدیده فرونشست زمین که همه از آن آگاهند، گزارش‌دهی صرف راه به جایی نخواهد برد. ابتدا باید نقشه داشت، سپس اختیار را متناسب با آن نقشه توزیع کرد؛ چه این اختیار در دست من باشد، چه در اختیار دیگران.

رئیس جمهور تاکید کرد: تا زمانی که نتوانیم با هم‌فکری و تعامل جمعی این مسئله اساسی را حل کنیم، روند فعلی ادامه خواهد یافت و کشور هر روز با بحران‌های بیشتری روبه‌رو می‌شود.

دکتر پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فشارهای خارجی گفت: دشمنان به این دلیل چشم طمع به کشور ما دوخته‌اند که تصور کرده اند کار در اینجا دشوار شده است. از یک سو با اعمال تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی، مسیرهای توسعه کشور را مسدود می‌کنند و از سوی دیگر، ژست دلسوزی برای مردم ما می‌گیرند. همان کسانی که خود مرتکب جنایات گسترده و کشتار جمعی شده‌اند، امروز مدعی دفاع از حقوق بشر هستند.

رئیس جمهور با اشاره به فجایع انسانی در غزه، لبنان و فلسطین افزود: در این مناطق، بدون هیچ ملاحظه‌ای زن و کودک، پیر و جوان هدف بمباران قرار می‌گیرند و سپس عاملان این جنایات از حقوق بشر سخن می‌گویند؛ این وضعیت حقیقتاً فاجعه‌بار است. از یک سو کشور ما را با مشکل مواجه می‌کنند و از سوی دیگر  و در حالی که خودشان دنیا را به صحنه قتل و جنایت و غارت تبدیل کرده اند ، به مردم القا می‌کنند که مدیران داخلی ناتوان‌اند و قصد غارت آن‌ها را دارند.

دکتر پزشکیان در ادامه با تأکید بر دشواری فرآیند اصلاحات ساختاری تصریح کرد: تغییر، فرآیندی ساده و فوری نیست. اقداماتی که اخیراً در حوزه ارز انجام شده، با هدف مقابله با رانت، انحصار و ویژه‌خواری بوده است. پیش از این، افرادی با دریافت ارز ترجیحی، به ازای هر دلار ده‌ها هزار تومان سود کسب می‌کردند و این امر نوعی یارانه پنهان و بی‌عدالتی آشکار بود؛ فرقی هم نمی‌کرد که فرد دریافت‌کننده ارز، مذهبی باشد یا غیرمذهبی، معتقد باشد یا غیرمعتقد.

رئیس جمهور ادامه داد: اقدام اخیر دولت به معنای حذف یارانه‌ها نبوده است، بلکه یارانه‌ها به‌صورت مستقیم به حساب همه افراد جامعه واریز شده تا ضمن جلوگیری از رانت و فساد، عدالت در توزیع منابع نیز محقق شود.

رئیس‌جمهور با تشریح ابعاد سیاست‌های حمایتی دولت گفت: برخی ادعا می‌کنند اجرای این سیاست‌ها موجب افزایش تورم خواهد شد، در حالی که محاسبات دقیق نشان می‌دهد یارانه‌ای که به ازای هر فرد معادل یک میلیون تومان به حساب مردم واریز می‌شود، نه‌تنها حذف نخواهد شد، بلکه در صورت افزایش نرخ ارز نیز متناسب با آن افزایش می‌یابد و به‌طور کامل حفظ می‌شود.

دکتر پزشکیان افزود: از این مبلغ، حدود ۸۰۰ هزار تومان امکان تأمین یازده یا دوازده قلم کالای اساسی و معیشتی را فراهم می‌کند. این در حالی است که پیش از اجرای این روند، همین رقم ۸۰۰ هزار تومان بوده، اما با توجه به تورم ایجادشده در کالاهایی نظیر گوشت، مرغ و سایر اقلام ضروری، این میزان به حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است؛ به عبارتی حدود ۵۰۰ هزار تومان تورم در این فرآیند شکل گرفته است. بر همین اساس، دولت یک میلیون تومان اعتبار برای هر فرد در نظر گرفته که در واقع ۵۰۰ هزار تومان بیش از میزان تورم ایجادشده به مردم پرداخت شده است.

رئیس‌جمهور با اشاره به سایر اصلاحات اقتصادی تصریح کرد: در موضوعاتی همچون بنزین و گازوئیل نیز ابتدا باید این اطمینان به مردم داده شود که دولت تمام اعتبارات خود را به‌صورت مستقیم و عادلانه به حساب آحاد جامعه واریز می‌کند. ما به‌جای آنکه منابع را در اختیار گروه‌های خاصی قرار دهیم که در زمان واردات اقدام به بیش‌اظهاری و در زمان صادرات به کم‌اظهاری می‌کنند، ارز را از کشور خارج کرده و بازنمی‌گردانند و حتی در درخواست ارز، ارقام غیرواقعی اعلام می‌کنند، تصمیم گرفته‌ایم این ریشه نادرست را از بن بخشکانیم.

دکتر پزشکیان با تأکید بر دشواری این مسیر خاطرنشان کرد: خشکاندن این ریشه کار ساده‌ای نیست، به‌ویژه در شرایطی که کشور در آن قرار دارد. اگر دولت یارانه را قطع می‌کرد، این پرسش مطرح می‌شد که چرا یارانه مردم حذف شده است؛ در حالی که یارانه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده که دهک‌های اول تا سوم و حتی تا دهک ششم، منفعت بیشتری از این روند خواهند برد. دهک‌های هفتم و هشتم در وضعیت تعادلی قرار می‌گیرند و دهک‌های نهم و دهم، که از اقشار پردرآمد هستند، در نهایت بیشترین بهره را از یارانه‌های گذشته برده‌اند.

رئیس‌جمهور افزود: واقعیت این است که اقشار مرفه بیش از همه از یارانه‌ها استفاده کرده‌اند، در حالی که بسیاری از خانوارهای دهک‌های اول تا چهارم اساساً سهمی از این یارانه‌ها نداشتند و حتی برخی از آن‌ها در طول سال توان خرید یک مرغ را نیز نداشتند. ما نباید صرفاً از زاویه نگاه خودمان قضاوت کنیم. طبیعی است که در این مسیر برخی ناراضی باشند، اما برای نمونه، تنها سود یک کشتی حامل نهاده‌های دامی به ۷۰۰ میلیارد تومان می‌رسد و این موضوع نشان‌دهنده عمق ناعادلانه بودن توزیع منابع است.

دکتر پزشکیان با اشاره به ضرورت اصلاح ساختارها گفت: این مسائل به‌سادگی قابل حل نیست و نیازمند تصمیمات اساسی است. هنگامی که از اصلاح سخن می‌گوییم، باید شرایط کشور، موقعیت موجود و اقداماتی که در حال انجام است را در نظر بگیریم. هدف اصلی دولت، اجرای عدالت است؛ اما عدالت با توزیع رانتی ارز محقق نمی‌شود، اینکه ارزهای ۷۰ یا ۲۸ تومانی صرفاً با امضا و روابط خاص در اختیار عده‌ای قرار گیرد و دیگران در صف انتظار بمانند، نه عادلانه است و نه قابل قبول.

رئیس‌جمهور با اشاره به اصلاح سازوکار تخصیص ارز در رویکرد و برنامه جدید دولت تصریح کرد: امروز ارز در قالب «تالار دوم» مدیریت می‌شود و هر میزان که نرخ ارز افزایش یابد، مابه‌التفاوت آن مستقیماً به حساب مردم واریز خواهد شد. وقتی دولت ناچار به پرداخت ارز است، این منابع باید به حساب همه مردم واریز شود، نه اینکه در اختیار گروهی خاص قرار گیرد. اینکه امروز گفته می‌شود فردی تماس گرفته و مدعی شده مثلاً ۱۰۰ میلیارد تومان ضرر کرده، واقعیت این است که او ضرر نکرده، بلکه پیش از این ۱۰۰ میلیارد تومان یارانه مابه‌التفاوت ارزی دریافت می‌کرده است. زمانی که صحبت از دریافت میلیاردها تومان یا صدها میلیون دلار ارز می‌شود، باید دید حجم واقعی مابه‌التفاوت ارزی چقدر بوده و چه میزان از منابع عمومی در این مسیر مصرف شده است.

دکتر پزشکیان در ادامه با تأکید بر نقش شوراها و مشارکت مردمی گفت: اعتقاد من بر این است که وقتی از «محله‌محوری» و شورا سخن می‌گوییم، منظور مردم هستند و شورا یعنی در اندیشه مردم بودن، دغدغه مشکلات آنان را داشتن و برای حل مسائل جامعه تلاش کردن. هم ما در دولت با مشکلاتی مواجه هستیم و هم شوراها با چالش‌هایی روبه‌رو هستند. اگر بپذیریم که هر دو طرف با محدودیت و گرفتاری مواجه‌اند، نباید یکدیگر را محکوم کنیم، بلکه باید دست در دست هم برای حل مشکلات مردم اقدام کنیم. دولت مصمم است تمامی مسیرهایی را که به رانت، رشوه و فساد منتهی می‌شود، مسدود کند و در این مسیر اراده جدی دارد.

رئیس‌جمهور با بیان اینکه انگیزه‌های سیاسی در تصمیمات دولت نقشی ندارد، خاطرنشان کرد: دغدغه من این نیست که در دوره بعدی رأی بیاورم یا نیاورم؛ دغدغه اصلی من این است که تا حد امکان جلوی رانت‌خواری‌ها گرفته شود. البته این مسیر ساده نیست؛ چراکه هر زمان برای اصلاح مداخله می‌کنید، از جهات مختلف با فشار و مقاومت مواجه می‌شوید و بسیاری از واقعیت‌ها به‌صورت وارونه بازنمایی می‌شوند.

دکتر پزشکیان افزود: کسی منکر وجود مشکلات نیست. هیچ‌کس نگفته کشور مشکل ندارد. این مشکلات هم یک‌شبه ایجاد نشده است؛ وضعیت تهران، اطراف تهران، کرج، قم و سایر مناطق نتیجه سال‌ها تصمیم‌گیری و انباشت مسائل است. همه ما در این مسیر مسئولیت داشته‌ایم و اکنون به نقطه‌ای رسیده‌ایم که باید با نگاهی متفاوت و تصمیم‌هایی تازه مسیر را اصلاح کنیم.

رئیس‌جمهور با تأکید بر شفافیت عملکرد دولت گفت: بنده از رسانه‌ها و همه نهادهای نظارتی می‌خواهم ما را زیر ذره‌بین بگذارند. اگر به خودمان، اقوام یا اطرافیان‌مان رانتی داده شد، آبروی ما را ببرید. هدف دولت این است که ارز و امکاناتی که متعلق به دولت و مردم است، به‌صورت عادلانه در اختیار همگان قرار گیرد. در مجلس نیز لایحه‌ای ارائه شد که تنها دو درصد رشد بودجه را پیش‌بینی کرده است. ما نه می‌خواهیم و نه می‌توانیم نیرویی را اخراج کنیم؛ چراکه هیچ‌کس مقصر نیست. اگر فردی استخدام شده اما کاری برای او تعریف نشده، تقصیر از سیستم است، نه از آن فرد.

دکتر پزشکیان با اشاره به عوامل ایجاد تورم تصریح کرد: تورم محصول عملکرد مجموعه‌ای از عوامل است؛ دولت، بانک‌ها و ساختارهای مالی در آن نقش دارند و مجلس و دولت باید در کنار هم برای حل این مشکل اقدام کنند. نمی‌توان تقصیر را بر گردن یک فرد یا یک نهاد انداخت. همه ما در شکل‌گیری شرایط فعلی سهم داشته‌ایم و مسئول هستیم؛ از دولت و مجلس گرفته تا سایر بخش‌ها. امروز باید به‌جای فرافکنی، هر کس در جایگاه خود برای حل مشکلات مردم اقدام کند و شوراها نیز نقش خود را در کاهش دغدغه‌های جامعه ایفا کنند.