،بازار آهن‌آلات در ایران سال‌هاست تحت تأثیر متغیرهای اقتصادی مانند نرخ ارز و حجم ساخت‌وساز قرار دارد؛ اما بررسی‌های میدانی و داده‌های صنعت نشان می‌دهد که قیمت انرژی به‌ویژه برق و گاز، نقش تعیین‌کننده و بلندمدتی در قیمت‌گذاری فولاد دارد. افزایش هزینه حامل‌های انرژی، از استخراج سنگ‌آهن تا تولید و توزیع آهن‌آلات، اثر خود را به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر بازار گذاشته است. این موضوع دیگر یک بحث تئوریک نیست. فعالان بازار آهن و تولیدکنندگان فولاد و پیمانکاران ساختمانی سال‌هاست که آثار مستقیم سیاست‌های انرژی را در قیمت میلگرد، تیرآهن و ورق فولادی لمس کرده‌اند.

نقش کلیدی انرژی در صنعت فولاد

صنعت فولاد یکی از صنایع شدیداً انرژی‌بر در جهان و به‌خصوص در ایران محسوب می‌شود. بیشترین تولید کشور با روش احیای مستقیم انجام می‌شود که وابستگی مستقیم به گاز طبیعی دارد. همچنین برق صنعتی، در کوره‌های قوس الکتریکی، خطوط نورد و تجهیزات جانبی، بخش قابل‌توجهی از هزینه تولید را تشکیل می‌دهد. این وابستگی باعث شده افزایش نرخ انرژی، نه‌تنها هزینه تولید را بالا ببرد، بلکه واکنش بازار آهن را نیز به‌صورت تدریجی اما پایدار تغییر دهد.

وضعیت انرژی در ایران و اثر آن بر بازار آهن

بازار آهن ایران ویژگی‌هایی دارد که آن را از بسیاری از بازارهای جهانی متمایز می‌کند. وابستگی شدید صنعت فولاد کشور به گاز طبیعی، در کنار زیرساخت‌های محدود تولید برق، باعث شده انرژی به یک ریسک ساختاری تبدیل شود.

در سال‌های اخیر:

• محدودیت برق صنایع در فصل گرما، تولید فولاد را کاهش داده است
• کمبود گاز در زمستان، واحدهای احیا را با چالش جدی مواجه کرده است
• استفاده از سوخت جایگزین، هزینه تولید را به‌طور محسوسی افزایش داده است

نتیجه این شرایط، افزایش تدریجی اما پایدار قیمت آهن‌آلات در بازار داخلی بوده است؛ افزایشی که صرفاً ناشی از نرخ ارز یا تقاضا نیست، بلکه ریشه در سیاست‌های انرژی دارد.

افزایش تعرفه برق و گاز؛ چالش تولید و عرضه

سال‌های اخیر شاهد اصلاح تعرفه برق صنایع و افزایش قیمت گاز بوده‌ایم. این تغییرات به‌طور تدریجی اعمال شده اما اثر آن بر صنعت فولاد محسوس بوده است:

• افت ظرفیت تولید: محدودیت برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، تولیدکنندگان را به کاهش فعالیت یا استفاده از سوخت جایگزین مجبور کرده است.
• افزایش قیمت تمام‌شده: هزینه جایگزین انرژی و توقف خطوط، مستقیماً به قیمت نهایی شمش و مقاطع فولادی منتقل می‌شود.
• نوسان عرضه و قیمت بازار: کاهش تولید، عرضه را محدود کرده و باعث رشد قیمت حتی بدون افزایش تقاضا می‌شود.

یکی از دلایلی که اثر سنگین محدودیت های انرژی بر بازار آهن را کم رنگ کرده به رکود سنگین در بخش تقاضای آهن آلات مربوط می شود.

وابستگی متفاوت محصولات فولادی به انرژی

تحلیل بازار نشان می‌دهد همه محصولات فولادی به یک اندازه به انرژی وابسته نیستند. در جدول زیر میزان وابستگی انواع محصولات فولادی به قیمت انرژی آورده شده است:

این موضوع به فعالان بازار و خریداران کمک می‌کند تا نوسانات قیمت را دقیق‌تر تحلیل و برنامه‌ریزی کنند.

اثر انرژی بر زنجیره تأمین و توزیع

تأثیر افزایش قیمت انرژی محدود به تولید نیست. حمل‌ونقل مواد اولیه و آهن‌آلات نیز سهم قابل‌توجهی از قیمت نهایی را تشکیل می‌دهد:

• رشد هزینه انتقال سنگ‌آهن به کارخانه‌ها
• افزایش نرخ حمل‌ونقل محصولات فولادی به انبارها و پروژه‌ها
• ایجاد اختلاف قیمت در مناطق مختلف کشور

به‌این‌ترتیب، سوخت و برق تنها هزینه تولید نیستند؛ بلکه عامل ساختاری در تعیین قیمت بازار آهن محسوب می‌شوند.

تصمیم خریداران در شرایط نوسان انرژی

فعالان بازار همیشه با این پرسش مواجه‌اند: با افزایش قیمت انرژی، خرید آهن‌آلات را جلو بیندازیم یا تأخیر کنیم؟

تحلیل‌های بازار نشان می‌دهد:

• محصولات حساس به انرژی نظیر شمش و ورق مانند ورق ضد سایش هاردوکس سریع‌تر افزایش قیمت را تجربه می‌کنند.
• کاهش تولید می‌تواند عرضه را محدود کند و حتی میلگرد و تیرآهن را نیز متأثر سازد.
• موجودی انبارها نقش تعیین‌کننده‌ای در تأخیر یا تسریع افزایش قیمت‌ها دارد.

بنابراین، تصمیم‌گیری در این شرایط نیازمند رصد دقیق هم بازار انرژی و هم بازار آهن است.

چشم‌انداز بازار آهن در ایران

تنها نتیجه نوسان نرخ ارز یا حجم ساخت‌وساز نیست. انرژی ستون پنهان بازار فولاد است که از معدن تا کارخانه و از انبار تا پروژه‌های ساختمانی، اثر خود را بر جای می‌گذارد. افزایش قیمت برق، گاز و سوخت، روندی تدریجی اما پایدار در رشد قیمت‌ها ایجاد کرده و بازار را به بازاری حساس به سیاست‌های انرژی تبدیل کرده است.

با توجه به روند قیمت حامل‌های انرژی و محدودیت‌های زیرساخت برق و گاز، انتظار می‌رود انرژی همچنان یکی از عوامل بلندمدت تعیین‌کننده قیمت آهن‌آلات باشد. سیاست‌های انرژی، دیگر عامل اقتصادی ثانویه نیست، بلکه محرک اصلی تغییرات بازار فولاد ایران محسوب می‌شود. فعالان بازار، پیمانکاران و خریداران پروژه‌های ساختمانی لازم است این واقعیت را در برنامه‌ریزی خرید و تحلیل ریسک‌های خود لحاظ کنند.

در این شرایط، تحلیل دقیق هزینه‌های انرژی در مراجع بازار مانند سایت آهن فولاد ایرانیان و تأثیر آن بر تولید و عرضه، دیگر یک گزینه نیست، بلکه ضرورت اقتصادی برای تصمیم‌گیری‌های هوشمندانه در بازار آهن ایران است.