به نقل از روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر ، سیدجواد حسینی در نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، با اشاره به ضرورت ارتقای حکم‌رانی یکپارچه در حوزه اعتیاد اظهار کرد: پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته نظام سلامت و حمایت اجتماعی هستند و اگر این پیوستگی در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مورد توجه قرار نگیرد، اثربخشی برنامه‌ها کاهش می‌یابد. امروز بیش از افزایش کمی فعالیت‌ها، به تخصیص عادلانه منابع، هماهنگی نهادی و پاسخ‌گویی مبتنی بر نتایج ملموس نیاز داریم.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح رویکرد این سازمان در حوزه پیشگیری گفت: پیشگیری نباید به آموزش‌های مقطعی، کلاسی و هشداردهنده محدود شود، بلکه باید بر توسعه مهارت‌های زندگی، توانمندسازی خانواده‌ها، آموزش والدگری مبتنی بر فرزندپروری مثبت و تقویت تاب‌آوری محلی استوار باشد. این رویکرد باید از دوران کودکی آغاز شود و محیط‌های آموزشی، محلات، خانواده‌ها و محیط‌های کاری را در مراحل مختلف زندگی در بر گیرد.

حسینی از آغاز طرح غربالگری هشت اختلال رایج دوران کودکی در سازمان بهزیستی خبر داد و افزود: این طرح ابتدا برای کودکان جامعه هدف بهزیستی اجرا می‌شود و در ادامه، کل کودکان را در بر خواهد گرفت.

وی با اشاره به توسعه برنامه‌های اجتماع‌محور تصریح کرد: نزدیک به سه هزار محله کشور برای اجرای این برنامه‌ها در نظر گرفته شده و تسهیلگران حرفه‌ای به‌عنوان مدیران محلی فعالیت می‌کنند. در این محلات، ۱۵ فعالیت اجتماع‌محور آغاز شده و تاکنون یک‌ونیم میلیون نفر از جمعیت این محلات تحت پوشش خدمات قرار گرفته‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در محلات کم‌برخوردار و حاشیه‌ای گفت: سال گذشته حدود ۴۵۰ هزار نفر در این محلات از خدمات مرتبط بهره‌مند شدند. در قالب طرح مانا، ۲۳ هزار نفر، طرح خاتم، ۴۲ هزار نفر، برنامه مشارکت اجتماعی زنان، ۱۱ هزار نفر و برنامه همیاران سلامت، ۱۵ هزار نفر تحت پوشش قرار گرفتند.

حسینی همچنین به اجرای طرح پاترا، با هدف پیشگیری از اعتیاد و ارتقای توانمندی‌های شناختی، در ۵۲۳ گروه و با پوشش ۳۲ هزار نفر اشاره کرد و گفت: طرح پازک، با هدف پیشگیری از اعتیاد در زنان دارای همسر معتاد، در ۵۲۳ گروه و با پوشش ۱۴ هزار نفر اجرا شده است. وی همچنین از پوشش ۲۳۸ هزار نفر در قالب برنامه کیان خبر داد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در درمان اعتیاد اظهار کرد: سیاست ما عبور از درمان مقطعی و حرکت به سمت بازیابی سرمایه‌های فردی و اجتماعی و درمان جامعه‌محور است. بر اساس دیدگاه‌های نوین علمی در حوزه اعتیاد، درمان بالینی و سم‌زدایی به‌تنهایی برای تضمین تداوم بهبودی کافی نیست و پایداری آن به بازیابی سرمایه‌های انسانی، اجتماعی، مادی و فرهنگی افراد وابسته است.

وی ادامه داد: بازیابی سرمایه انسانی به معنای بازسازی سلامت روان، انگیزه و مهارت‌هاست؛ سرمایه اجتماعی به پذیرش فرد و بهبود روابط اجتماعی مربوط می‌شود؛ سرمایه مادی و فیزیکی، مسکن، اشتغال، درآمد و تغذیه را در بر می‌گیرد و سرمایه فرهنگی نیز با هویت فرد و رهایی از انگ اجتماعی مرتبط است.

حسینی با تأکید بر اهمیت مراقبت ترومامحور افزود: اعتیاد در برخی موارد می‌تواند واکنشی به آسیب‌ها و تجربه‌های ناگوار دوران کودکی باشد. بنابراین، به‌جای تمرکز صرف بر این پرسش که چرا فرد به اعتیاد گرفتار شده است، باید بررسی کنیم که چه آسیب‌هایی را تجربه کرده و چه حمایتی می‌توان برای او فراهم کرد.

وی تصریح کرد: اگر فرد پس از ترک، از حمایت خانواده، اشتغال، مسکن و مراقبت مستمر سلامت روان برخوردار نباشد، احتمال بازگشت به مصرف افزایش می‌یابد. بنابراین، موفقیت درمان نباید صرفاً با پایان دوره اقامت در مراکز درمانی سنجیده شود، بلکه معیار اصلی باید پایداری بهبودی و ادغام اجتماعی باشد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور در تشریح اقدامات این سازمان گفت: ۹۴۱ مرکز اقامت، بهبود و بازتوانی و ۳۸ مرکز اجتماع‌درمان‌مدار (TC) در این حوزه فعالیت می‌کنند. همچنین ۶۹ مرکز صیانت و بازتوانی و ۱۷۲ واحد تخصصی مدیریت مورد برای پیوند دادن زنجیره حمایت و بازتوانی با خانواده و جامعه در نظر گرفته شده‌اند.

وی افزود: رویکرد سازمان بهزیستی در این حوزه بر سه محور اصلی پیشگیری اولیه، مدیریت موردو توانمندسازی و صیانت اجتماعی پس از خروج استوار است.

حسینی با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در حوزه کاهش آسیب گفت: کاهش آسیب به معنای کنار گذاشتن درمان نیست، بلکه راهبردی برای کاهش پیامدهای بیماری، مهار رفتارهای پرخطر و پیشگیری از بیماری‌های عفونی مانند اچ‌آی‌وی و هپاتیت است. این رویکرد بر حفظ حق حیات، کرامت انسانی و کاهش انگ اجتماعی تأکید دارد.

وی ادامه داد: سازمان بهزیستی در حال حاضر ۳۹۵ مرکز کاهش آسیب با پوشش ۸۸ هزار نفر دارد که مراکز گذری، سرپناه‌ها، تیم‌های سیار، ایستگاه‌های کاهش آسیب و باشگاه‌های مثبت را شامل می‌شود. این مراکز در سه‌ماهه نخست سال جاری، با افزایش سرعت فعالیت‌ها، ۵۰ هزار نفر را تحت پوشش قرار داده‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور خاطرنشان کرد: راهبرد کاهش آسیب زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت که از مداخله‌ای مقطعی مبتنی بر توزیع اقلام و تأمین سرپناه و غذا، به مسیری پیوسته از حمایت، مراقبت و اتصال تدریجی افراد به درمان و فرایند بازیابی تبدیل شود.

حسینی در ادامه، سه جهت‌گیری راهبردی سازمان بهزیستی در مواجهه با اعتیاد را تشریح کرد و گفت: نخستین اولویت، هدایت اعتبارات به سمت پیشگیری است. با وجود تأکید بر نقش عوامل اجتماعی و روانی در سلامت، سهم این حوزه‌ها از اعتبارات، اختیارات و ساختارهای اجرایی متناسب با اهمیت آن‌ها نیست و پیشگیری همچنان از کمبود منابع رنج می‌برد.

وی با اشاره به توسعه برنامه‌های اجتماع‌محور در سه هزار نقطه کشور افزود: در این برنامه‌ها، ۳۷۰ هزار داوطلب در ۱۱ محور فعالیت می‌کنند و توسعه بانک زمان نیز برای تقویت مشارکت اجتماعی در دستور کار قرار دارد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور، اجرای دقیق تکالیف قانون برنامه هفتم توسعه را دومین اولویت برشمرد و اظهار کرد: درمان‌های قهری موضوع ماده ۱۶ باید به متولیان قانونی آن واگذار شود تا سازمان بهزیستی بتواند ظرفیت‌های تخصصی خود را بیشتر بر مراقبت‌های ترومامحور، بازتوانی اختصاصی به‌ویژه برای زنان و جوانان و صیانت پایدار شغلی و اجتماعی متمرکز کند.

وی سومین اولویت را تحقق حکم‌رانی یکپارچه و داده‌محور دانست و گفت: باید سامانه‌های جزیره‌ای به پرونده‌ای یکپارچه در حوزه سلامت و بازتوانی اجتماعی بر بستر فناوری‌های نوین تبدیل شوند تا هیچ انسانی در رفت‌وآمد میان مراکز درمانی و خیابان، در فرایند دریافت خدمات گم نشود.

حسینی در پایان با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد از طرد و تسکین به سمت کرامت انسانی، سلامت فراگیر و توانمندسازی پایدار خاطرنشان کرد: سازمان بهزیستی برای تحقق این هدف، دست همکاری خود را به سوی پژوهشگران، استادان، مدیران و کنشگران اجتماعی دراز می‌کند تا با بهره‌گیری از دانش نوین اعتیاد و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی، زمینه مواجهه مؤثرتر با این پدیده فراهم شود.