سجاد بهرامی جامعه شناس و کارشناس مسائل اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری موج با اشاره به آثار عفو و آزادی زندانیان واجد شرایط اظهار کرد: زندانی شدن یک فرد، به‌ویژه اگر نان‌آور خانواده باشد، علاوه بر محرومیت شخصی، پیامدهای گسترده‌ای برای خانواده و جامعه به همراه دارد. در چنین شرایطی خانواده با مشکلات اقتصادی، کاهش حمایت‌های عاطفی و حتی طرد اجتماعی مواجه می‌شود و این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز بروز آسیب‌های متعدد اجتماعی باشد.

وی افزود: آزادی زندانیان واجد شرایط، به‌ویژه افرادی که مرتکب جرائم غیرخشن شده‌اند یا مسیر اصلاح و بازگشت به زندگی عادی را طی کرده‌اند، موجب می‌شود روند فروپاشی اقتصادی و اجتماعی خانواده متوقف شود. بازگشت این افراد به خانه امکان تقسیم مسئولیت‌های اقتصادی و ایفای دوباره نقش‌های خانوادگی را فراهم می‌کند و از گرفتار شدن سایر اعضای خانواده در چرخه فقر و آسیب‌های اجتماعی جلوگیری خواهد کرد.

این جامعه‌شناس با بیان اینکه زندان در بسیاری از موارد می‌تواند موجب تثبیت هویت مجرمانه در افراد شود، تصریح کرد: براساس نظریه‌های جامعه‌شناسی، هرچه مدت حبس افراد غیرضروری طولانی‌تر شود، احتمال بازگشت مجدد آنان به زندان افزایش می‌یابد. در مقابل، آزادی به‌موقع زندانیان واجد شرایط و فراهم شدن امکان بازگشت آنان به جامعه، می‌تواند احتمال تکرار جرم را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

بهرامی ادامه داد: کاهش بازگشت مجدد به جرم، به معنای کاهش سرقت، خشونت، اعتیاد و سایر ناهنجاری‌های اجتماعی است. همچنین این مسئله موجب کاهش هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی تحمیل‌شده به نظام قضایی و زندان‌ها خواهد شد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر زندانی شدن والدین بر سرنوشت فرزندان اشاره کرد و گفت: زندانی شدن پدر یا مادر معمولاً سه پیامد اصلی برای فرزندان به همراه دارد؛ کاهش شدید درآمد خانوار، از بین رفتن نظارت و حمایت والدین و افزایش فشارهای روانی ناشی از انگ اجتماعی. مجموعه این عوامل احتمال ترک تحصیل، اعتیاد، بزهکاری و حتی ورود کودکان به بازار کار را افزایش می‌دهد.

این جامعه‌شناس خاطرنشان کرد: مطالعات مختلف نشان می‌دهد فرزندان زندانیان بیش از سایر کودکان در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار دارند و در برخی موارد احتمال گرایش آنان به رفتارهای بزهکارانه چند برابر افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل هر اقدامی که بتواند مدت جدایی والد از خانواده را کاهش دهد، نقش مهمی در پیشگیری از بازتولید آسیب‌های اجتماعی خواهد داشت.

بهرامی با تأکید بر اهمیت بازگشت زندانیان به محیط خانواده اظهار داشت: خانواده مهم‌ترین نهاد تأمین‌کننده امنیت روانی و عاطفی افراد است. بازگشت یک زندانی اصلاح‌شده به خانه می‌تواند احساس امنیت، آرامش و ثبات را به خانواده بازگرداند و از فشارهای روحی واردشده به همسر و فرزندان بکاهد.

وی افزود: البته این بازگشت زمانی می‌تواند آثار مثبت و ماندگار داشته باشد که با حمایت‌های اجتماعی، اشتغال‌زایی، مشاوره‌های خانوادگی و برنامه‌های بازپروری همراه شود. در غیر این صورت، احتمال بازگشت فرد به رفتارهای گذشته و تشدید تنش‌های خانوادگی وجود خواهد داشت.

این جامعه‌شناس در پایان تأکید کرد: عفو و آزادی زندانیان واجد شرایط صرفاً یک اقدام قضایی نیست، بلکه یک فرصت اجتماعی برای بازسازی خانواده، تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش آسیب‌های اجتماعی در جامعه محسوب می‌شود. اگر این فرصت با حمایت‌های لازم همراه شود، می‌تواند به شکستن چرخه بین‌نسلی فقر، اعتیاد و بزهکاری کمک کند و آثار مثبت آن در سال‌های آینده نیز قابل مشاهده خواهد بود.