، علیرضا ابراهیمی، عضو انجمن فولاد ایران در نشست خبری با اصحاب رسانه، با تشریح وضعیت صنعت فولاد کشور در حوزه تأمین انرژی، تولید، صادرات، بومی‌سازی تجهیزات، سرمایه‌گذاری معدنی و حمل‌ونقل، اظهار کرد: وضعیت ناترازی انرژی در تابستان امسال نسبت به سال گذشته با چالش‌های کمتری همراه بود و مجموعه‌ای از عوامل، از جمله شرایط اقلیمی، افزایش آمادگی نیروگاه‌ها، کمک نیروگاه‌های برق‌آبی و مدیریت بهتر مصرف و تأمین انرژی، در کاهش مشکلات مؤثر بود.

وی با بیان اینکه تابستان سال گذشته یکی از دشوارترین دوره‌ها برای صنعت از منظر ناترازی انرژی بود، افزود: در سال گذشته صنایع با آسیب‌های جدی ناشی از محدودیت برق مواجه شدند، اما در تابستان امسال شدت چالش‌ها نسبت به دوره قبل کاهش یافت.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به پیچیده‌تر بودن چشم‌انداز تأمین انرژی در زمستان پیش‌رو تصریح کرد: شرایط زمستان امسال به دلیل وابستگی شدید صنایع فولادی به گاز طبیعی و آسیب‌دیدگی بخشی از منابع تولید گاز کشور، پیچیده‌تر است. بخشی قابل‌توجه از ظرفیت تولید گاز آسیب دیده و جبران این ظرفیت در کوتاه‌مدت به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

ابراهیمی ادامه داد: در بخش‌هایی از صنعت می‌توان با استفاده از سوخت جایگزین، بخشی از محدودیت‌ها را مدیریت کرد؛ اما این راهکار برای همه فرایندهای صنعتی قابل استفاده نیست. در برخی واحدها، گاز صرفاً یک منبع انرژی برای تولید حرارت نیست، بلکه ماده‌ای ضروری در فرایند تولید و واکنش‌های شیمیایی به شمار می‌رود و نمی‌توان آن را با سوخت دیگری جایگزین کرد.

وی با اشاره به فرایندهای احیای مستقیم در صنعت فولاد گفت: در این واحدها، گاز طبیعی در فرایند تولید نقش اساسی دارد و موضوع صرفاً جایگزینی یک سوخت با سوخت دیگر نیست. در این فرایندها، واکنش‌های شیمیایی و شکستن پیوندها اهمیت دارد و به همین دلیل، امکان جایگزینی مستقیم گاز با سایر سوخت‌ها وجود ندارد.

این عضو انجمن فولاد ایران با تأکید بر اینکه محدودیت گاز می‌تواند فعالیت واحدهای احیای مستقیم را تحت تأثیر قرار دهد، خاطرنشان کرد: با توجه به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های تولید گاز، صنعت فولاد در زمستان با چالش مواجه خواهد شد و نمی‌توان انتظار داشت که این مشکل در بازه زمانی کوتاه برطرف شود.

ابراهیمی با تأکید بر اهمیت مدیریت مصرف گاز در کشور اظهار کرد: در شرایط فعلی، صرفه‌جویی مردم در مصرف گاز، به‌ویژه در زمستان امسال، می‌تواند به مدیریت بهتر منابع و کاهش فشار بر شبکه تأمین انرژی کمک کند.

وی با اشاره به اینکه آسیب‌دیدگی زیرساخت‌های گازی در پی شرایط جنگی، مسئله‌ای پیش‌بینی‌نشده بوده است، افزود: اگر فرصت کافی در اختیار صنعت قرار گیرد، می‌توان راهکارهای جایگزین را طراحی و اجرا کرد؛ اما جایگزینی ظرفیت‌های آسیب‌دیده در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست. در حال حاضر نیز راهکارهایی برای کاهش وابستگی و جبران بخشی از محدودیت‌ها شناسایی شده و سرمایه‌گذاری در این زمینه در حال انجام است.

عضو انجمن فولاد ایران در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر جنگ و تحریم‌های اقتصادی بر عملکرد صنعت فولاد اشاره کرد و گفت: تأثیر شرایط جنگی و تحریم‌ها بر صنعت کشور قابل انکار نیست، اما این شرایط به معنای از حرکت ایستادن صنعت فولاد یا توقف کامل تولید و صادرات نیست.

ابراهیمی افزود: محدودیت در تأمین حامل‌های انرژی، به‌ویژه برق و گاز، بخشی از فعالیت‌های صنعت را تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، شدت این محدودیت‌ها به‌گونه‌ای نبوده که صنعت فولاد را به‌طور کامل متوقف کند.

وی با اشاره به برآورد افت تولید و صادرات در این دوره اظهار کرد: برآورد ما این است که تولید و صادرات صنعت در مجموع با کاهشی در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد مواجه شده است؛ با این وجود، انتظار داریم با بازسازی زیرساخت‌ها و بهبود شرایط، روند فعالیت‌ها دوباره به مسیر عادی بازگردد.

این عضو انجمن فولاد ایران با تأکید بر ظرفیت‌های داخلی صنعت فولاد برای عبور از شرایط فعلی گفت: توان فنی، مهندسی و ساخت داخل در این صنعت نسبت به سال‌های گذشته به میزان قابل‌توجهی افزایش یافته است و همین ظرفیت می‌تواند روند بازسازی و توسعه را تسریع کند.

ابراهیمی با اشاره به پیشرفت صنعت فولاد کشور در حوزه بومی‌سازی تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی بیان کرد: توسعه صنعت فولاد تنها به تکمیل زنجیره فیزیکی تولید محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره دانش، مهندسی، طراحی، ساخت و نوآوری نیز در کشور شکل گرفته و تکمیل شده است.

وی توضیح داد: در این حوزه، شرکت‌های مهندسی، نوآوری، ساختمانی و تولید سازه‌های صنعتی فعالیت می‌کنند که تعدادی از آنها دانش‌بنیان هستند و برخی نیز رتبه‌های تخصصی مورد تأیید سازمان برنامه و بودجه را در اختیار دارند.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به توان داخلی در احداث واحدهای صنعتی گفت: امروز توان طراحی و ساخت واحدهای فرآوری معدنی در داخل کشور به سطحی رسیده است که شرکت‌های ایرانی نه‌تنها می‌توانند برای مجموعه‌های خود پروژه اجرا کنند، بلکه در پروژه‌های سایر شرکت‌ها نیز حضور دارند. برای نمونه، در حوزه احداث واحدهای کنسانتره سنگ‌آهن، تجربه اجرای پروژه برای مجموعه‌های دیگر نیز وجود دارد.

ابراهیمی با مقایسه وضعیت کنونی با حدود ۱۵ سال گذشته اظهار کرد: صنعت فولاد کشور در زمینه ساخت تجهیزات موردنیاز خود پیشرفت چشمگیری داشته است. در گذشته، برای تأمین برخی تجهیزات تخصصی و لوله‌های مورد استفاده در شرایط دمایی بالا به واردات از کشورهایی مانند آلمان وابسته بودیم؛ اما اکنون بخش عمده این نیازها در داخل کشور تأمین می‌شود.

وی ادامه داد: در حوزه تولید کاتالیست‌ها نیز که در گذشته وابستگی بیشتری به خارج از کشور وجود داشت، ظرفیت تولید داخلی توسعه یافته است. همچنین بسیاری از قطعات مورد استفاده در بخش‌های مختلف فرایند تولید فولاد در داخل کشور ساخته می‌شوند.

این عضو انجمن فولاد ایران با بیان اینکه وابستگی صنعت به تجهیزات وارداتی در حال حاضر محدود شده است، گفت: برآورد ما این است که حدود ۵ تا ۱۰ درصد از نیازهای تجهیزاتی صنعت همچنان به واردات وابسته باشد. با توجه به حجم محدود این بخش از نیازها، می‌توان با برنامه‌ریزی و توسعه ظرفیت‌های داخلی، اثر محدودیت‌های وارداتی را مدیریت کرد.

وی تأکید کرد: در صورت رفع موانع مالی، کاهش بروکراسی اداری و اصلاح قوانین دست‌وپاگیر، صنعت فولاد می‌تواند روند توسعه خود را ادامه دهد و ظرفیت‌های فنی و مهندسی ایجادشده در کشور، زمینه مناسبی برای پیشبرد پروژه‌های جدید فراهم می‌کند.

 فرصت‌های معدنی افغانستان و موانع سرمایه‌گذاری ایران

ابراهیمی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های معدنی افغانستان و تجربه تلاش برای ورود به پروژه‌های معدنی این کشور گفت: افغانستان از ذخایر معدنی قابل‌توجهی برخوردار است و بخشی از ذخایر ارزشمند سنگ‌آهن این کشور در فاصله نزدیکی از مرزهای ایران قرار دارد؛ موضوعی که می‌تواند فرصت‌هایی برای همکاری‌های معدنی و صنعتی میان دو کشور ایجاد کند.

وی افزود: هرچند برخی ذخایر معدنی افغانستان، به‌ویژه ذخایر مس، بیشتر در مناطق شرقی این کشور قرار دارند، اما ذخایر بزرگ سنگ‌آهن آن به مرزهای ایران نزدیک هستند و از نظر حجم و کیفیت نیز ظرفیت قابل‌توجهی دارند.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به تلاش‌های انجام‌شده برای حضور در پروژه‌های معدنی افغانستان اظهار کرد: در سال‌های گذشته چندین بار برای ورود به فعالیت‌های معدنی در افغانستان تلاش کردیم، اما موانعی وجود داشت که امکان پیشبرد این برنامه‌ها را محدود کرد.

وی نخستین مانع را ضعف زیرساخت‌های اساسی در این کشور دانست و گفت: توسعه فعالیت معدنی صرفاً به استخراج سنگ از معدن محدود نمی‌شود. از نظر اقتصادی، استخراج و صادرات سنگ خام در بسیاری از موارد توجیه کافی ندارد و بهتر است بخشی از عملیات فرآوری در نزدیکی معدن انجام شود تا هزینه‌های حمل‌ونقل کاهش یابد.

ابراهیمی ادامه داد: برای احداث یک واحد کنسانتره در مجاورت معدن، دست‌کم سه زیرساخت اساسی شامل آب، برق و جاده موردنیاز است. در بسیاری از مناطق معدنی افغانستان، این زیرساخت‌ها به میزان کافی وجود ندارد و ایجاد آنها نیز به سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی نیاز دارد.

وی با بیان اینکه سرمایه‌گذار خارجی به‌تنهایی نمی‌تواند تمام هزینه‌های زیرساختی یک منطقه را بر عهده بگیرد، تصریح کرد: سرمایه‌گذار معمولاً می‌تواند در محدوده فعالیت معدنی خود سرمایه‌گذاری کند، اما ایجاد زیرساخت‌هایی که برای توسعه یک منطقه و بهره‌برداری اقتصادی از ذخایر لازم است، به همکاری‌های گسترده‌تر و مشارکت بخش‌های مختلف نیاز دارد.

عضو انجمن فولاد ایران دومین مانع مهم سرمایه‌گذاری در افغانستان را شرایط سیاسی و تغییرات مکرر در وضعیت حکمرانی این کشور عنوان کرد و گفت: سرمایه‌گذاری در بخش معدن ماهیتی بلندمدت دارد و سرمایه‌گذار باید بتواند برای دوره‌ای طولانی، از ثبات شرایط فعالیت اقتصادی اطمینان داشته باشد.

ابراهیمی توضیح داد: پروژه‌های معدنی معمولاً به چند سال زمان برای آماده‌سازی معدن، ایجاد زیرساخت‌ها و احداث کارخانه نیاز دارند. پس از آن نیز بازگشت سرمایه به زمان بیشتری احتیاج دارد و در مجموع ممکن است حدود ۱۰ سال طول بکشد تا سرمایه‌گذار بتواند سرمایه اولیه خود را بازگرداند.

وی افزود: در چنین شرایطی، اگر سرمایه‌گذار از ثبات محیط اقتصادی و سیاسی اطمینان نداشته باشد، ریسک سرمایه‌گذاری افزایش پیدا می‌کند و امکان تأمین مالی پروژه و ورود به آن کاهش می‌یابد.

این عضو انجمن فولاد ایران ابراز امیدواری کرد که با بهبود شرایط سیاسی و اقتصادی افغانستان و توسعه زیرساخت‌های موردنیاز، زمینه برای استفاده از ظرفیت‌های معدنی این کشور و شکل‌گیری همکاری‌های اقتصادی و صنعتی فراهم شود.

سهم بالای لجستیک در هزینه‌های صنعت فولاد

ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پراکندگی جغرافیایی واحدهای صنعتی و معدنی اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های ساختاری صنعت فولاد، پراکندگی واحدها در نقاط مختلف کشور است. این پراکندگی تا حد زیادی به موقعیت معادن و ضرورت استقرار واحدهای فرآوری در نزدیکی ذخایر معدنی بازمی‌گردد.

وی افزود: برخلاف برخی صنایع که بخش عمده فعالیت‌های آنها در یک منطقه متمرکز شده است، در صنعت فولاد ناچار هستیم متناسب با موقعیت ذخایر معدنی فعالیت کنیم. همین موضوع موجب افزایش نیاز به حمل‌ونقل مواد اولیه، محصولات میانی و محصولات نهایی شده است.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به حجم بالای جابه‌جایی بار در این صنعت گفت: میزان حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی موردنیاز مجموعه‌های صنعتی و معدنی بسیار قابل‌توجه است و توسعه این بخش، نقش مستقیمی در کاهش هزینه‌های تولید و افزایش رقابت‌پذیری صنعت فولاد دارد.

ابراهیمی با اشاره به عملکرد سال گذشته مجموعه مورد اشاره در این نشست اظهار کرد: حجم حمل‌ونقل انجام‌شده در این مجموعه در سال گذشته به حدود ۳۰ میلیون تن رسیده است؛ رقمی که نشان می‌دهد شبکه حمل‌ونقل چه سهم مهمی در استمرار فعالیت‌های صنعتی و معدنی دارد.

وی با اشاره به ظرفیت محدود حمل بار در شبکه ریلی کشور گفت: یکی از مشکلات اصلی صنعت، پایین بودن ظرفیت حمل‌ونقل ریلی و سرعت سیر قطارهای باری است. در شرایطی که حجم جابه‌جایی مواد معدنی و محصولات فولادی بسیار بالاست، شبکه ریلی موجود هنوز پاسخگوی تمام نیازهای این بخش نیست.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به همکاری‌های انجام‌شده با راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران افزود: سال گذشته توافق‌هایی برای توسعه همکاری و افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی انجام شد و برای افزایش جابه‌جایی بار از طریق این شبکه نیز هدف‌گذاری‌هایی صورت گرفت.

ابراهیمی ادامه داد: با توجه به اقدام‌های انجام‌شده، انتظار می‌رود میزان حمل‌ونقل ریلی این مجموعه در سال جاری به حدود دو میلیون تن برسد. این میزان در مقایسه با عملکرد سال گذشته افزایش قابل‌توجهی خواهد داشت و نشان‌دهنده امکان توسعه همکاری میان صنایع و شبکه ریلی است.

این عضو انجمن فولاد ایران تأکید کرد: در صورت توسعه ظرفیت شبکه ریلی، امکان انتقال بخش بیشتری از بارهای معدنی و فولادی از جاده به ریل فراهم می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند به کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری و کاهش فشار بر شبکه جاده‌ای منجر شود.

ابراهیمی با بیان اینکه بخش عمده حمل‌ونقل صنعت فولاد همچنان از طریق جاده انجام می‌شود، گفت: حمل‌ونقل جاده‌ای با مشکلات متعددی روبه‌روست که یکی از مهم‌ترین آنها، بالا بودن هزینه سرمایه‌گذاری اولیه برای خرید ناوگان حمل‌ونقل است.

وی افزود: از یک سو، صاحبان صنایع هزینه‌های بالای لجستیک را یکی از مشکلات اصلی خود می‌دانند و از سوی دیگر، فعالان حوزه حمل‌ونقل معتقدند با توجه به هزینه خرید کامیون، نگهداری ناوگان و سایر مخارج عملیاتی، درآمد حاصل از حمل بار برای آنها کافی نیست.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به مسئله تأمین سوخت در مناطق معدنی و مرزی اظهار کرد: در برخی مناطق، به‌ویژه مناطقی که معادن به مرزها نزدیک هستند، تأمین سوخت برای ناوگان حمل‌ونقل با دشواری‌هایی همراه است. این مسئله می‌تواند بر زمان جابه‌جایی بار و هزینه‌های عملیاتی اثر بگذارد.

وی با تأکید بر سهم قابل‌توجه هزینه‌های لجستیکی در فعالیت‌های معدنی و فولادی گفت: برآورد ما نشان می‌دهد که هزینه‌های لجستیک در سال گذشته حدود ۲۰ درصد بوده است؛ سهمی که رقم بزرگی محسوب می‌شود و نشان می‌دهد هرگونه اختلال در شبکه حمل‌ونقل می‌تواند آثار مستقیمی بر عملکرد صنعت داشته باشد.

 بیش از ۹۰ درصد زنجیره فولاد در داخل کشور تأمین می‌شود

ابراهیمی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های ایجادشده در زنجیره فولاد کشور گفت: یکی از موضوعات مهم در ارزیابی وضعیت این صنعت، میزان وابستگی آن به تأمین‌کنندگان خارجی در حوزه مواد اولیه، تجهیزات و قطعات است. در این زمینه، صنعت فولاد ایران طی سال‌های گذشته پیشرفت قابل‌توجهی داشته است.

وی افزود: امروز بیش از ۹۰ درصد زنجیره فولاد کشور از نظر ظرفیت‌های تولیدی و تأمین نیازهای مرتبط، در داخل توسعه یافته است و بخش عمده مواد اولیه موردنیاز این صنعت نیز از منابع داخلی تأمین می‌شود.

عضو انجمن فولاد ایران ادامه داد: کشور در حوزه استخراج و بهره‌برداری از سنگ‌آهن، فرآوری مواد معدنی و ساخت بسیاری از تجهیزات پیچیده صنعتی به توانمندی‌های قابل‌توجهی رسیده است. در نتیجه، وابستگی به واردات در بخش‌های مختلف زنجیره نسبت به گذشته کاهش یافته است.

ابراهیمی با اشاره به باقی ماندن برخی نیازهای وارداتی اظهار کرد: همچنان در زمینه برخی قطعات تخصصی، تجهیزات کنترلی و اقلام خاص صنعتی به واردات نیاز داریم؛ اما این قطعات معمولاً سهم محدودی از نیازهای کل صنعت را تشکیل می‌دهند و بسیاری از آنها نیز مصرف مستمر و تعویض روزانه ندارند.

وی با اشاره به وضعیت تأمین مواد اولیه در واحدهای فولادی گفت: بخش عمده سنگ‌آهن موردنیاز صنعت از معادن داخلی تأمین می‌شود، اما در برخی بخش‌ها، به‌ویژه واحدهای مبتنی بر کوره بلند، محدودیت‌هایی در تأمین زغال‌سنگ با کیفیت و حجم موردنیاز وجود دارد.

عضو انجمن فولاد ایران افزود: به دلیل محدودیت منابع داخلی زغال‌سنگ از نظر کمیت و کیفیت، بخشی از نیاز این واحدها از طریق واردات تأمین می‌شود. به همین دلیل، فعالان صنعت تلاش کرده‌اند با استفاده از روش‌های جایگزین و توسعه فناوری‌های فرآوری، وابستگی خود را کاهش دهند.

ابراهیمی ادامه داد: اقداماتی برای استفاده از مسیرهای جایگزین و بهبود فرآوری مواد اولیه انجام شده که نتایج مثبتی نیز به همراه داشته است. این اقدامات کمک کرده‌اند تولید در شرایط محدودیت تأمین برخی مواد اولیه استمرار پیدا کند.

ابراهیمی با اشاره به شرایط جنگی و محدودیت‌های اقتصادی تصریح کرد: طبیعی است که جنگ، تحریم و محدودیت‌های تجاری بر عملکرد صنایع اثر بگذارد و نمی‌توان مدعی شد که صنعت فولاد هیچ آسیبی ندیده است؛ با این حال، فعالیت تولیدی مجموعه‌ها ادامه دارد و جریان اقتصادی صنعت متوقف نشده است.

وی افزود: صنعت فولاد در سال‌های گذشته نیز با تحریم‌های طولانی‌مدت مواجه بوده و در این مدت، ظرفیت‌های داخلی و شبکه‌های تجاری متناسب با شرایط موجود توسعه یافته‌اند. همین تجربه به بنگاه‌های صنعتی کمک کرده است تا بخشی از ریسک‌های ناشی از محدودیت‌های خارجی را مدیریت کنند.

عضو انجمن فولاد ایران با اشاره به تأثیر تحریم‌های بانکی و مالی بر تجارت گفت: محدودیت‌های بانکی می‌تواند حتی بیش از برخی موانع فیزیکی، جریان تجارت را مختل کند؛ زیرا امکان استفاده از ابزارهای متعارف پرداخت و تأمین مالی، از جمله اعتبار اسنادی، را محدود می‌کند و ریسک مبادلات را برای خریدار و فروشنده افزایش می‌دهد.

شبکه تجاری ایران مانع توقف کامل صادرات شده است

ابراهیمی ادامه داد: با وجود محدودیت‌های بانکی و تجاری، طی سال‌های گذشته شبکه‌هایی از فعالان اقتصادی و تجاری در کشور شکل گرفته‌اند که به برقراری ارتباط میان خریداران و فروشندگان و مدیریت ریسک معاملات کمک می‌کنند.

وی با اشاره به شرایط فعلی صادرات صنعت فولاد اظهار کرد: محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی و دشواری‌های حمل‌ونقل بر صادرات اثر گذاشته‌اند و ممکن است صادرات با افت همراه شده باشد، اما این روند به معنای توقف کامل صادرات نیست.

عضو انجمن فولاد ایران ابراز امیدواری کرد که با گذشت زمان، توسعه مسیرهای تجاری و استفاده از ظرفیت‌های ایجادشده در بخش تولید و بازرگانی، امکان مدیریت بهتر محدودیت‌ها و تقویت جریان صادراتی صنعت فولاد فراهم شود.

ابراهیمی تأکید کرد: برخورداری از منابع معدنی، توسعه توان فنی و مهندسی، افزایش سهم ساخت داخل و شکل‌گیری شبکه‌های تجاری، از ظرفیت‌های مهم صنعت فولاد ایران برای تداوم تولید و توسعه اقتصادی است؛ با این حال، استفاده مؤثر از این ظرفیت‌ها به تأمین مالی هدفمند، رفع موانع تولید و بهبود شرایط تجارت خارجی نیاز دارد.