، مهمترین موضوعی که در دو روز نخست هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در رسانه های دنیا مطرح شده است، بحث رایزنی های در خصوص امکان رسیدن تهران و واشنگتن به یک توافق جدید است. این روند ابتدا از طریق میانجی‌ها و به‌ویژه قطر و پاکستان دنبال شد و در نهایت به یک دور گفت‌وگوی طولانی میان عباس عراقچی، و نمایندگان آمریکا به ریاست استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، انجامید.

آغاز رایزنی‌ها؛ قطر و پاکستان فعال شدند

پیش از شکل‌گیری تماس میان دو طرف، گزارش‌هایی از فعال شدن کانال‌های میانجی‌گری در نیویورک منتشر شد. منابع نزدیک به هیئت ایرانی اعلام کردند ایران از طریق قطر و پاکستان در حال ایجاد یک کانال ارتباطی تازه با آمریکا برای شکستن بن‌بست بود. بر اساس این گزارش، قطر و پاکستان تلاش‌های خود را برای نزدیک کردن دو طرف افزایش دادند. در همین چارچوب، عراقچی روز سه شنبه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، دیدار کرد. طرف قطری اعلام کرد آنها درباره تحولات منطقه، تلاش‌های جاری برای کاهش تنش و ایجاد شرایط مناسب برای گفت‌وگو با هدف تقویت امنیت و ثبات منطقه رایزنی کردند.

این دیدار اهمیت ویژه‌ای داشت، زیرا قطر یکی از اصلی‌ترین کانال‌های انتقال پیام میان تهران و واشنگتن در ماه‌های گذشته بوده است. سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز بعداً تأیید کرد تماس اخیر با طرف آمریکایی از مسیر میانجی قطری انجام شده است.

پیام ایران به آمریکا چه بود؟

در ادامه این روند، روز چهارشنبه اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد در حاشیه نشست مجمع عمومی، دور دیگری از تبادل پیام میان ایران و آمریکا از طریق میانجی قطری انجام شده است. به گفته او، این فرآیند حدود دو ساعت طول کشید و در جریان آن مواضع و شروط ایران برای احیای دیپلماسی به طرف آمریکایی منتقل شد.

بقائی تأکید کرد شروط ایران «روشن و شفاف» است. وی در توضیح مواضع اعلام‌شده ایران، از پایان جنگ در همه جبهه‌ها، توقف اقدامات نظامی و آنچه تهران اقدامات تجاوزکارانه آمریکا می‌داند، پایان محاصره دریایی و جنگ اقتصادی و آزادی دارایی‌های ایران نام برد.

بنابراین، از منظر تهران، آنچه در نیویورک در حال انجام است نه مذاکره برای کنار گذاشتن شروط قبلی، بلکه انتقال دقیق همین شروط به طرف آمریکایی و بررسی امکان فراهم شدن زمینه برای بازگشت به دیپلماسی است.

ورود ویتکاف و کوشنر به روند مذاکرات

در طرف آمریکایی، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مشاور و داماد ترامپ، در مرکز این تلاش‌ها قرار گرفتند. دونالد ترامپ روز سه شنبه اعلام کرد ویتکاف و کوشنر در نیویورک در یک نشست حدوداً سه‌ساعته با طرف ایرانی شرکت کرده‌اند و آن را «بسیار خوب» توصیف کرد.

اما درباره نحوه انجام این تماس، روایت دو طرف کاملاً یکسان نیست. ویتکاف در پیام خود گفت هیئت آمریکایی در طول روز از طریق میانجی‌ها با هیئت ایرانی در ارتباط بوده و «دور گفت‌وگوها» به پایان رسیده است. او مذاکرات را «سازنده و امیدبخش» توصیف کرد و گفت میانجی‌ها به کار خود ادامه خواهند داد.

در مقابل، مقام‌های ایرانی تأکید کردند که این تعامل از طریق میانجی قطری انجام شده است. گزارش‌های منتشرشده نیز اثبات می کند تماس در چارچوب رفت‌وآمد میانجی‌ها انجام شده و مسئله، از نظر تهران، به معنای آغاز یک مذاکره مستقیم و عادی‌شده میان دو کشور نیست.

محور اصلی اختلاف؛ تنگه هرمز

یکی از اصلی‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این رایزنی‌ها، وضعیت تنگه هرمز است. گزارش‌های منتشرشده از نیویورک نشان می‌دهد تهران بازگشایی مسیر کشتیرانی را به اقدام متقابل آمریکا گره زده است. در این راستا محور اصلی شروط ایران برجسته شده است: پایان جنگ و عملیات نظامی، رفع محاصره دریایی بنادر ایران و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران.

در همین رابطه ادعا شده است جمهوری اسلامی ایران یک نقشه راه برای پایان درگیری ارائه کرده که شامل آتش‌بس منطقه‌ای تا سقف ۶۰ روز، بازگشایی مرحله‌ای تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا است. این جزئیات اما از سوی منابع رسمی ایران تأیید نشد.

موضع ترامپ؛ از تهدید تا اعلام ادامه تماس‌ها

همزمان با این تماس‌ها، ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی که روز دوشنبه انجام شد، موضعی سختی در قبال جمهوری اسلامی ایران گرفت و گفت در برابر تهران میان رسیدن به توافق و تشدید فشار گزینه‌هایی وجود دارد. با این حال، ساعاتی بعد از سخنرانی، او از نشست سه‌ساعته ویتکاف و کوشنر با طرف ایرانی خبر داد و گفت گفت‌وگوها «بسیار خوب» بوده است. ترامپ همچنین گفت احتمال برگزاری دور دیگری از مذاکرات در آینده نزدیک وجود دارد و از ایجاد «شتاب» برای رسیدن به توافق سخن گفت.

به این ترتیب، موضع علنی واشنگتن در این دو روز دو وجه داشته است: از یک سو ادامه فشار و تهدید، و از سوی دیگر باز گذاشتن مسیر مذاکره و استفاده از میانجی‌ها برای انتقال پیام.

تأکید ایران بر شروطش برای باز شدن تنگه هرمز

روز چهارشنبه همزمان با حضور مسعود پزشکیان در نیویورک، بقائی تأکید کرد شروط ایران همچنان روشن است و گفت هدف از تبادل پیام، تبیین شروط ایران به شکلی بوده که «هیچ شک و شبهه‌ای» درباره موضع تهران باقی نماند.

پزشکیان نیز در سخنرانی خود در مجمع عمومی بر ادامه مقاومت در برابر فشار نظامی و در عین حال اهمیت دیپلماسی اشاره کرد. او گفت ایران در جنگ تسلیم نخواهد شد، اما دیپلماسی را برای پایان دادن به درگیری دنبال می‌کند.

در نتیجه، تصویر فعلی از نیویورک این است که یک کانال فعال میان ایران و آمریکا دوباره شکل گرفته، اما هنوز توافقی حاصل نشده است. قطر، پاکستان و در برخی گزارش‌ها مصر، نقش انتقال پیام را بر عهده داشته‌اند؛ آمریکا از سوی ویتکاف و کوشنر وارد رایزنی شده و ایران نیز از طریق عراقچی شروط خود را منتقل کرده است.

بنابراین اتفاقات رخ داده در دو روز نخست حضور مقامات ایرانی در نیویورک را می‌توان نه «توافق ایران و آمریکا»، بلکه عبور تماس‌ها از مرحله پیام‌رسانی پراکنده به یک روند منظم‌ترِ میانجی‌گری و برگزاری یک دور گفت‌وگوی طولانی دانست. در عین حال، فاصله مواضع همچنان قابل توجه است: تهران پایان جنگ، رفع محاصره و آزادسازی دارایی‌ها را در چارچوب شروط خود مطرح کرده و واشنگتن هنوز این شروط را نپذیرفته است. آنچه در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود، نتیجه ادامه کار میانجی‌ها و مشخص شدن پاسخ آمریکا به شروط منتقل‌شده از سوی ایران است.