، در روزهایی که تحریم و فشارهای اقتصادی، عرضه بنزین در کشور را با محدودیت روبه‌رو کرده، ترکیب سوخت توزیعی نیز دستخوش تغییری شده که کمتر کسی از پیامدهای واقعی آن آگاه است؛ افزودن متانول به بنزین. مقام‌های مسئول، از جمله سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، این موضوع را تایید کرده و رقم آن را حدود نیم درصد اعلام کرده‌ است، رقمی که به گفته آنان «مشکلی برای خودروها ایجاد نمی‌کند». اما گزارش‌های مردمی و شکایات مالکان خودرو، روایت دیگری را پیش چشم می‌گذارد.

صدای فلزی که نباید نادیده گرفت

بسیاری از رانندگان این روزها از صدایی نامأنوس در موتور خودروی خود می‌گویند؛ صدایی شبیه برخورد ساچمه‌های ریز که هنگام شتاب‌گیری یا حرکت در سربالایی شنیده می‌شود. این پدیده در ادبیات فنی «ناک» نام دارد و زمانی رخ می‌دهد که بخشی از مخلوط سوخت و هوا، پیش از رسیدن شعله اصلی، به‌طور ناگهانی و کنترل‌نشده مشتعل شود. نتیجه آن، افت شتاب، افزایش مصرف سوخت و در بلندمدت، آسیب‌های جدی به تاج پیستون، رینگ‌ها، شاتون و واشر سرسیلندر است.

متانول؛ مهمان ناخوانده در سیستم سوخت‌رسانی

فارغ از بحث درصد، حضور متانول در بنزین ماهیتی متفاوت از بنزین استاندارد دارد. این ماده به دلیل خاصیت آب‌دوستی، رطوبت را در سیستم سوخت جذب می‌کند و زمینه زنگ‌زدگی مخزن و اختلال در احتراق را فراهم می‌سازد. همچنین می‌تواند به اورینگ‌ها، شیلنگ‌ها و سایر قطعات لاستیکی و پلاستیکی سیستم سوخت‌رسانی آسیب برساند؛ آسیبی که در خودروهای مسن‌تر و فرسوده‌تر، به‌مراتب سریع‌تر خود را نشان می‌دهد.

پلتفرم‌های تولید داخل، به‌ویژه مدل‌های قدیمی‌تر با موتورهای ساده‌تر، معمولاً فاقد سامانه‌های پیشرفته مدیریت احتراق و حسگرهای دقیق ناک هستند. این خودروها در برابر نوسان کیفیت سوخت، مقاومت کمتری از خود نشان می‌دهند و نخستین قربانیان افت کیفیت بنزین محسوب می‌شوند.

مدل‌های مونتاژی، به‌ویژه محصولات چینی که این روزها سهم قابل‌توجهی از بازار را در اختیار دارند، اغلب برای شرایط سوخت کشور مبدأ طراحی شده‌اند. هرچند برخی کارشناسان معتقدند تجربه صنعتی چین در استانداردسازی سوخت‌های متانولی می‌تواند این خودروها را تا حدی سازگار کند، اما بدون بررسی دقیق مشخصات فنی هر موتور، نمی‌توان از سازگاری کامل آن‌ها با سوخت اختلاطی اطمینان حاصل کرد.

خودروهای وارداتی، به‌ویژه مدل‌های دارای موتور توربوشارژ با تزریق مستقیم، به دلیل فشار بوست بالا و تنظیمات دقیق پاشش سوخت، حساسیت بیشتری به کیفیت و ترکیب سوخت دارند. در این دسته، حتی انحراف اندک از استاندارد اعلام‌شده می‌تواند فاصله موتور را از محدوده کاری بهینه بیشتر کند و روند فرسایش قطعات حیاتی را تسریع بخشد.

نیم‌درصد امروز، چند درصد فردا؟

مقام‌های مسئول تاکید می‌کنند رقم فعلی، حدود نیم درصد و به‌مراتب پایین‌تر از سقف استاندارد اعلام‌شده است. اما دغدغه اصلی، نه رقم رسمی، بلکه تضمین رعایت همیشگی و یکسان آن در سراسر شبکه توزیع کشور است. در شرایطی که تحریم و کمبود منابع، نظارت و کنترل کیفیت را با چالش روبه‌رو کرده، احتمال تخطی از این نسبت اعلام‌شده در برخی جایگاه‌ها یا محموله‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت.

زنگ خطری که باید جدی گرفته شود

سابقه هشدار انجمن‌های صنفی خودروسازی درباره متانول به بیش از یک دهه پیش بازمی‌گردد؛ هرچند آن هشدارها ناظر بر غلظت‌های بسیار بالاتر بود. اما تکرار گزارش‌های خرابی موتور، افزایش مصرف سوخت و مراجعه گسترده به تعمیرگاه‌ها پس از سوخت‌گیری‌های اخیر، نشان می‌دهد که این بار نگرانی صرفاً نظری نیست.

اگر روند کنونی بدون نظارت دقیق و شفاف‌سازی مستمر ادامه یابد، احتمال گسترش خرابی‌ها میان خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی افزایش خواهد یافت و هزینه آن مستقیماً بر دوش مصرف‌کننده خواهد افتاد. کارشناسان صنعت خودرو بر این باورند که مساله متانول در بنزین دیگر یک بحث فنی حاشیه‌ای نیست، بلکه موضوعی است که نیازمند تصمیم‌گیری فوری، نظارت مستمر بر کیفیت سوخت در سراسر کشور و اطلاع‌رسانی شفاف به مالکان خودرو است.