، روز دوشنبه (۲۲ تیر) خبری مبنی بر تصمیم دولت بریتانیا برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان «تروریستی» منتشر شد. لازم به ذکر است پیشتر سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا چنین اقدامی انجام داده بودند. اگرچه هنوز تصمیم بریتانیا هم شکل عملیاتی نگرفته و صرفاً صحبت از دستور کار این برنامه مطرح است اما باید گفت این کار بخشی از راهبرد جدید غرب برای افزایش فشار سیاسی و امنیتی بر جمهوری اسلامی ایران است.

سپاه پاسداران بخشی از ساختار رسمی حاکمیت و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود که نقش بسیار مهم و حتی می توان گفت اصلی را در دو جنگ اخیر در برابر آمریکا و اسرائیل ایفا کرد. از این رو، تروریستی اعلام کردن آن می‌تواند روابط رسمی میان دولت‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

چرا بریتانیا به دنبال چنین تصمیمی است؟

نخستین عامل را باید در تغییر رویکرد امنیتی لندن نسبت به ایران جست‌وجو کرد. طی سال‌های اخیر، دولت بریتانیا بیش از گذشته فعالیت‌های منطقه‌ای ایران، برنامه موشکی و تحولات مرتبط با امنیت دریایی در خلیج فارس را در چارچوب تهدیدات امنیت ملی خود ارزیابی کرده است. در این چارچوب، قرار دادن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی می‌تواند بخشی از سیاست بازدارندگی و افزایش هزینه‌های سیاسی برای تهران تلقی شود.

عامل دوم، همسویی بیشتر لندن با سیاست‌های امنیتی آمریکا است. اگرچه اروپا در بسیاری از پرونده‌ها تلاش کرده استقلال نسبی خود را حفظ کند، اما در موضوع ایران، به‌ویژه پس از افزایش تنش‌های منطقه‌ای، فاصله مواضع لندن و واشنگتن کاهش یافته است. از این منظر، چنین تصمیمی می‌تواند پیام هماهنگی راهبردی میان دو متحد سنتی غربی باشد.

عامل سوم، ملاحظات داخلی بریتانیاست. دولت‌های بریتانیا در سال‌های اخیر با فشار فزاینده نمایندگان پارلمان و برخی نهادهای امنیتی برای برخورد سخت‌گیرانه‌تر با ایران مواجه بوده‌اند. در چنین فضایی، قرار دادن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی، می‌تواند پاسخی به این مطالبات داخلی نیز تلقی شود.

این تصمیم چه پیامی برای ایران دارد؟

در سطح سیاسی، چنین اقدامی نشان‌دهنده آن است که لندن دیگر صرفاً به استفاده از ابزارهایی مانند تحریم‌های اقتصادی یا محدودیت‌های دیپلماتیک اکتفا نمی‌کند و در پی ارتقای سطح فشار سیاسی است. در عین حال، این اقدام حامل این پیام نیز هست که از نگاه بریتانیا، مسائل امنیتی منطقه‌ای و پرونده هسته‌ای ایران دیگر قابل تفکیک نیستند و در یک چارچوب واحد مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر، لندن تلاش می‌کند مجموعه‌ای از پرونده‌های مرتبط با ایران را در قالب یک راهبرد جامع مدیریت کند.

براین اساس باید انتظار داشت در بعد دیپلماتیک روابط تهران و لندن با چالش‌های تازه‌ای مواجه خواهد شد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است هرگاه سطح تنش میان دو کشور افزایش یافته، دامنه همکاری‌ها در موضوعاتی مانند مسائل کنسولی، گفت‌وگوهای سیاسی و حتی همکاری‌های اقتصادی نیز کاهش یافته است.

در سطح منطقه، این اقدام احتمالاً بیش از هر چیز بر فضای امنیتی خلیج فارس اثر خواهد گذاشت. افزایش تنش میان تهران و لندن، این کشورها را در موقعیت دشوارتری قرار می‌دهد و ممکن است روند برخی ابتکارات منطقه‌ای برای کاهش تنش را با پیچیدگی بیشتری مواجه کند. از سوی دیگر، چنین تصمیمی می‌تواند بر محاسبات بازیگران فرامنطقه‌ای نیز اثر بگذارد. آمریکا احتمالاً از همسویی بیشتر لندن استقبال خواهد کرد، اما برخی قدرت‌های آسیایی مانند چین و هند که بر ثبات مسیرهای انرژی و حفظ کانال‌های ارتباطی با همه طرف‌ها تأکید دارند، ممکن است نسبت به تشدید فضای تقابل ابراز نگرانی کنند.

از منظر جمهوری اسلامی ایران، قرار دادن سپاه در فهرست سازمان‌های تروریستی، اقدامی سیاسی و فاقد مشروعیت حقوقی تلقی خواهد شد. انتظار می‌رود تهران چنین تصمیمی را دخالت در امور داخلی و اقدامی علیه یکی از ارکان رسمی نیروهای مسلح کشور بداند و متناسب با آن، گزینه‌های سیاسی و دیپلماتیک خود را بررسی کند. همچنین این اقدام می‌تواند بر فضای گفت‌وگوهای احتمالی میان ایران و کشورهای اروپایی نیز سایه بیفکند و روند اعتمادسازی را دشوارتر کند.

براین اساس تصمیم دولت بریتانیا را باید متدثر از عملکرد قابل قبول سپاه پاسداران در جنگ با آمریکا و متحدانش دانست تا جایی که تحت فشارها نظامی سپاه، ترامپ مجبور به پذیرش آتش بس برای پایان جنگ در 19 فروردین و حرکت به سمت توافق شد.