زندگي هر انساني قابليت اين را دارد که به يک نمايش راديويي تبديل شود. نمايش هاي راديويي هر يک به نوعي روايتگر زندگي تک تک انسان هايي است که در اين سرزمين زندگي مي کنند. تک تک صحنه هاي نمايش يادآور روزهاي تلخ و شيرين انسان ها است. دفترچه خاطرات عنوان نمايشي است که در 30 قسمت براي شبکه راديويي فرهنگ در ايام ماه مبارک رمضان تهيه و توليد مي شود. اين مجموعه نمايشي روايتگر سه دوستي است که در مقام هاي کارگردان، تهيه کننده و نويسنده راديو هستند و قرار است نامه هايي که مردم براي آن ها فرستاده ند را جمع آوري کرده و آن ها را تبديل به نمايش کنند و مردم براي هر شب يکي از اين خاطره ها را بشنوند. براي تهيه گزارش از روند آماده سازي اين مجموعه نمايشي سري به راديو تهران، استوديو هشت زديم تا ساعاتي از نزديک شاهد زحمات اين گروه باشيم.

استوديوهشت شاهد تلاش هاي بي سابقه پيشکسوتان راديو

عنوان استوديو هشت راديو تهران براي هر پيشکسوت راديويي يادآور خاطره هايي است که بهترين سال هاي زندگي شان را در آن سپري کرده اند. استوديو هشت بوي حميد عاملي، منوچهرنوذري را مي دهد. پيشکسوتاني که در روزگاري بهترين نمايش هاي راديويي را در تاريخ به ثبت رسانده اند. ساعت 8 صبح؛ درب استوديو باز مي شود. عوامل با يکديگر سلام گرم و صميمانه اي مي کنند. ميکائيل شهرستاني کارگردان نمايش به همراه عذرا وکيلي تهيه کننده و علي حاجي نوروزي صدابردار پشت ميزاتاق فرمان مي نشينند. سه بازيگر نقش اول اميرجوشقاني(ايفاگر نقش سردبير)، حسين فلاح(ايفاگر نقش کارگردان) و محمد رضاعلي(ايفاگر نقش نويسنده) وارد استوديوي داخل مي شوند و پشت ميکروفون هاي خود قرار مي گيرند. جوشقاني و فلاح درسمت راست و رضاعلي درسمت چپ اتاق فرمان قرار مي گيرند. ميکائيل شهرستاني با اشاره دست فرمان آغاز کار را مي دهد. وي ميان صحبت هاي سه بازيگر نکاتي را ارائه مي دهد.

سردبيران بايد کارهاي مناسبتي را زودتر سفارش دهند

پس از ضبط قسمت اول، فرصت را غنيمت مي شمارم و گفت وگويي با ميکائيل شهرستاني انجام مي دهم. وي با اشاره به ويژگي هاي کارهاي نمايشي در ماه مبارک رمضان و ماه هاي مناسبتي گفت: طبيعتا اين نوع برنامه ها با نوع برنامه سازي در طول سال تفاوت هايي دارد. اگرچه مقوله نمايش تأثيرگذار است اما تأثيرات اين نوع نمايش هاي خاص و ويژه درايام مناسبتي به ويژه ايام ماه رمضان مضاعف است و بايد بر بخش اخلاقي تأکيد بيشتري صورت بگيرد. کارگردان مجموعه نمايشي «دفترخاطرات» تصريح کرد: درگذشته به خصوص دهه اول بعد از انقلاب خاطرم است که يک نوع نمايش خاص عرف بود اما طي سال هاي اخيربه ويژه دهه اخير، نمايشنامه هايي که نگاه اجتماعي به مشکلات روز دارد و اخلاق را از دريچه خاص تعريف مي کند، بيشتر عرف شده و براي ما توليد کنندگان جذاب تراست البته فکر مي کنم براي مخاطبان هم همينطورباشد. وي خاطرنشان کرد: قصه ها اغلب درماه رمضان اتفاق مي افتد و وجه اشتراک اين است که تأثيرگذارتر باشد. اين کارگردان با اشاره به معيارهاي انتخاب بازيگران گفت: هر کدام از همکارانم با سوابق و روحيات مختلف، صدايشان کاراکترهاي مختلفي دارد. ويژگي خاصي در صدا دارند، البته راديو اين را به ما تحميل مي کند. بازيگران انگشت شماري هستند که در ژانرهاي مختلف و در نقش ها و تيپ هاي مختلف مي توانند هنرنمايي کنند، براي همين اگر دست ما باز باشد به راحتي مي توانيم آن ها را براي نقش ها انتخاب کنيم. وي خاطرنشان کرد: زماني که در اداره کل نمايش، ترافيک توليد بالا مي شود و دست ما تنگ تر مي شود و کارگردان ها در انتخاب بازيگر محدوديت پيدا مي کند. ولي اگر دست مان باز باشد، با تيپ خاطر و ويژگي که درصداي آن هنرپيشه خاص است آن عامل اصلي مي شود. استعداد و نوع نگاه بازيگر به نمايش، نظم و انظباط، سواد و همدلي با گروه از جمله معيارهاي من به شمار مي رود. اين کارگردان با اشاره به مشکلات کارنمايشي گفت: معمولا در تلويزيون اين مشکل را بيشتر داريم. شتاب بيهوده اي پشت کار است. البته بازيگر راديو آموخته که کارها را فشرده انجام دهد. معمولا در راديو وقت کم داريم اين درحالي است که حکومت تغييرکرده و جشن ها و اعياد و ماه محرم را داريم اما يک هفته مانده به اين روزها شتابناک سروقت توليد نمايش مي رويم. اگر يک ماه و دوماه قبل سفارش کار داده شود، شاهد نتيجه مثبتي خواهيم بود. وي عنوان کرد: بعضي از اين روزها فکر مي کنم اگر کار زودتر فشار داده شود، دست من براي انتخاب بازيگر باز است و من راحت هنرپيشه را انتخاب مي کنم و هنرپيشه ديگر استرس ندارد و من کارگردان ديگر فشار مضاعف نمي آورم. شهرستاني اظهار داشت: اين امر به سردبير و مديريت برمي گردد و سردبيران بايد زودتر کار را سفارش دهد تا با آسودگي به پخش برسانيم.

زمان اندک کار بازيگر را ضعيف مي کند

گروه قسمت دوم مجموعه را ضبط مي کنند. فلاح که در اين قسمت ايفاگر نقش سعيد در کنار نسرين صداقت زاده ايفاگر نقش مادر و مصطفي عبداللهي ايفاگر نقش برادر سعيد در سمت راست پشت ميکروفون قرار مي گيرند. موضوع داستان از اين قرار است، سعيد مادرش را براي پابوس امام رضا(ع) به مشهد بفرستد اما مادرش درحين به سفر فوت مي کند و اين موضوع براي سعيد دردناک است. ضبط اين قسمت بسيار سخت بود اما به واسطه محمدرضا قبادي فر افکتور مجموعه اين صحنه يکي از بهترين صحنه هاي مجموعه مي شود. فلاح بايد تمام احساسات خود را به کار مي برد تا خبر مرگ مادر را به برادرش اطلاع مي داد. اين صحنه با تلفيق کمد افکت و با صداي حزن انگيزموسيقي بسيار زيبا جلوه مي کرد به طوري که تک تک عوامل اشک درچشمانشان حلقه زده بود و حتي ميکائيل شهرستاني لحظه به لحظه با بازيگر اشک مي ريخت. پس از اتمام اين صحنه شهرستان چنان هورايي کشيد که خستگي را از تن اين بازيگر با احساس به در کرد. فلاح از استوديوي داخل بيرون مي آيد. اشک هايش را پاک مي کند. از اين فرصت کوتاه براي گفت و گو استفاده مي کنم. فلاح با اشاره به نقشش گفت: نقش کارگردان در راديو را ايفا مي کنم که شروعش با دوتا از همکارانش است. وي افزود: به هرحال کارکردن در راديو تکنيکي را مي طلبد و حسي که به آن نقش در خود دارد. همه اين ها بستگي دارد به همان رولي که به ما واگذار شده است. اين بازيگر تصريح کرد: آقاي شهرستاني کارگردان مجموعه تجربه خوبي دارند به دليل اين که در صحنه تئاتر فعاليت چشمگيري داشته اند. فلاح اظهار داشت: سال گذشته هم براي ماه رمضان کار 30 قسمتي را داشته ايم. وي با اشاره به سختي کارنمايش راديويي گفت: راديو به نوعي شرايط خود را دارد و آنچه که مسلم است بايد تعهد به کار داشته باشد و به نقش نزديک شود که اين امر کمک بسيار به انتقال پيام درمخاطب مي کند. وي خاطرنشان کرد: راديو تجربه اي مي طلبد و نيازمند يک سري فن و تکنيک است. بايد صداي بازيگر آماده باشد و نقش را درک کند، درنهايت نظر کارگردان را در بازي داشته باشد. اين بازيگر با اشاره به زمان اندک براي تهيه و توليد اين مجموعه نمايشي تصريح کرد: ما سال پيش هم هفته به هفته ضبط و روي آنتن مي رفتيم. کارمان به روز بود. البته اين کار سخت است چرا که کارگردان با يک سري جماعت طرف است اما بازيگر فقط با نقش سروکار دارد. اين فشردگي به کار لطمه مي زند. وي عنوان کرد: در زمان کوتاه بايد بازيگرکار را به سرعت انجام دهد که اين امر نوع بازي را ضعيف مي کند. فلاح اظهار داشت: چقدر خوب است که متن ها زود به تمرين برسد و زمان بيشتري براي تمرين باشد، تمرکز زياد برکار مستلزم اين است که در فراغ بال کار شود.

روزمرگي خطري است که بازيگران راديو را تهديد مي کند

اميرجوشقاني خارج از استوديو نشسته است. ليوان چايي بردست گرفته و مشغول خواندن متن هاي قسمت هاي بعدي کار است. وي تصريح کرد: نقش من در اين مجموعه اول شخصيت اصلي قصه است و نقش يک سردبيرراديو را بازي مي کنم که اين سردبير راديويي طراح برنامه اي مي شود به نام دفترچه خاطرات و با آن طرح يک فراخوان عمومي را مي دهد تا ملت خاطرات مختلف را در حوزه هاي مختلف براي دفتر گروه نمايش ارسال کنند. اين ها جمع مي شود و خاطرات و تبديل به دفتر خاطرات مي شود. وي افزود: اين نقش زنجيروار است. در هر اپيزود ما ايفاگر نقش هاي مختلف در قصه هستيم اما اصل قضيه پيش بردن قصه است که ما اين خاطرات را درقالب نمايش نقل مي کنيم. اين بازيگر تصريح کرد: در راديو، رسانه و بخش نمايش تنها ابزاري که در دست بازيگر است صداست و همين کار را سخت مي کند. هرچه بازيگر ابزاربرون فکني و ابراز حس و حالش رو همچون گريم و... در اختيار داشته باشد و ابزار ادوات و تکنيک هاي سينمايي به کمک بازي بيايد، مي توانيد براي کار خوب حسي و تکنيکي خوب باشد، به هرحال به کمک حس يا تکنيک راندمان کار بالا مي رود. وي خاطرنشان کرد: هرچه امکانات را بگيرند، شما درابراز احساسات و اجرا محدود مي شود. من احساس مي کنم آدم هايي که کار بازيگري انجام مي دهند همه با احساس هستند و صدايشان قابليتي دارد که در صداي حوزه هاي ديگر نمايش اين قابليت وجود ندارد. جوشقاني اظهار داشت: دليل انتخابم براي اين نقش جنس صدايم است که در طبقه بندي جنس صداي جوان شاد و شنگول است. به همين دليل براي اين نقش انتخاب شدم. وي خاطرنشان کرد: کارگردانان به سوابق کاري بازيگران رجوع کرده و براساس تجربه و نوع کارشان آن ها را انتخاب مي کنند. اين بازيگر به عمده ترين مشکل بازيگران اشاره کرد و گفت: مشکلي که بازيگران حوزه نمايش دارند اين بوده که به دليل تعدد کار برخي از بازيگران پرکار در دو يا سه وعده در طول شبانه روز درگير کارهاي تمريني و ضبط نمايش هستند خطري که آن ها را تهديد مي کند تکرار، يکنواخت شدن و عادي شدن کار است. وي خاطر نشان کرد: من به دليل بيماري يک چند وقتي است که کمتر به راديو مي آيم، الان بعد از پنج ماه گذراندن دوره نقاهت به راديو آمدم احساس مي کنم کار درراديو برايم تازه است و دغدغه من شده است. جوشقاني اظهار داشت: خطري که در روزمرگي هنرپيشه راديو را تهديد مي کند و بازيگران با طراوت روحي خود و تماشاي تئاتر و فيلم سينمايي و خواندن کتاب، گپ و گفت و گوي مستمر با دوستان مي تواند روحيه خود را و روحيه هنرمندانه خود را حفظ و از کارمند صرف بيرون بيايد و به اين شغل به چشم کارمندي و پرسنلي نگاه نکنند. چرا که کاربازيگرنمايشي خيلي فراتر از کارمند ساده است. اين بازيگر تصريح کرد: پايان ساعت کاري ما زماني است که لبخند رضايت روي تک تک عوامل از حسن کاري که انجام مي دهيم به چشم مي آيد.

ضبط نمايش همزمان با پخش به کار لطمه وارد مي کند

با ديدنش خيلي از خاطرات در ذهنم تجلي پيدا مي کند. عذرا وکيلي من را به ياد برنامه راديويي «سلام کوچولو» مي اندازد. برنامه اي که ساليان سال است که روي آنتن مي رود. وي که به نظرم به عنوان مادرگروه به حساب مي آيد. سکان مجموعه را دردست گرفته و درمسيرمطلوب هدايت مي کند. عذرا وکيلي با آرامشي که در چهره اش هويداست، صميميت خاصي را ميان تک تک عوامل ايجاد کرده است. وي با اشاره به اين مجموعه نمايشي گفت: اين مجموعه نمايشي يک کارخاص است که به مناسبت ماه رمضان تهيه مي شود. وکيلي تصريح کرد: يکي از ويژگي هاي اين مجموعه نمايشي اين است که هرشب يک داستان روايت مي شود و اگر کسي داستان را گوش نکرده باشد مي تواند فرداي آن روز داستان ديگري را گوش کند چرا که داستان ها تک قسمتي بوده و دنباله دار نيست. وي اعلام کرد: ما دوست داشتيم کار يک ماه قبل رمضان دست ما برسد اما متأسفانه سه روز بيشتر وقت نداريم و بايد هفت قسمت را تا آغاز آغاز ماه رمضان ضبط کنيم و بقيه قسمت ها را درايام ماه رمضان به توليد برسانيم. وکيلي اظهار داشت: البته اگر برخي از صحنه ها در ايام رمضان به ويژه روزهاي ضربت خوردن باشد، بازيگردر آن شرايط قرار دارد و مي تواند زيباترحس ها را انتقال دهد. وي عنوان کرد: در مجموع درست نيست که کار لحظه اي و انقدر نزديک به پخش باشد، چون ممکن است براي هنرپيشگان يک اتفاقي بيفتد و نتوانند بيايد. تهيه کننده مجموعه نمايش تصريح کرد: هميشه درايام مناسبتي ازا ين مشکلات داريم و سردبيران و مسوولان بايد زودتر به اين فکر بيفتند. وي با اشاره به سختي هاي کار نمايش گفت: فضاسازي خيلي در کار مهم است چرا که دونفر پشت ميکروفن نشسته اند و بايد احساس کنند دراداره يا خيابان و ديگر فضاهاهستند. بايد فضا را منتقل کنيم تا بازيگر اين حس را پيدا کنند. وکيلي اظهار داشت: دستمزدهاي نمايش هاي مناسبتي هيچ تغييري نداشته درحالي که فشار کار بر روي کارهاي نمايشي مناسبتي بيشتر است. کارهمچنان ادامه دارد. بازيگران به ترتيب براي ايفاي نقش جاهاي خود را تعويض مي کنند. هريک از صندلي ها بازيگراني را برروي خود نشانده اند که صحنه هايي از زندگي من و تو را خلق کرده اند. زندگي ما هم بخشي از اين نمايش ها است. هرکدام از ما نقشي داريم و در زندگي آن را ايفا مي کنيم. براي تک تک عوامل آرزوي موفقيت مي کنم. يادآور مي شود مجموعه نمايشي«دفترخاطرات» درايام ماه مبارک رمضان ساعت 30/21 روي آنتن شبکه راديويي فرهنگ مي رود.