۱۲ بهمن ۱۳۹۲ (۹:۵۴ق.ظ)

تلاش براي نجات هامون به خطر افتاده در شرق ايران

به قلم: گري لوييس، هماهنگ کننده مقيم سازمان ملل متحد در جمهوري اسلامي ايران
به گزارش خبرنگار بين الملل خبرگزاري موج، مرد سيستاني مي گفت: «فرشتگان بر دستان کساني که به ما کمک کنند، بوسه خواهند زد.»
چهره ي رنگ پريده ي اين ماهي گير، روزگار و احوال ناخوش او را حکايت مي کند، پوست آفتاب سوخته و چرم مانندش، روايت گر سال ها سختي و ناملايمات است و چشمانش نشاني از اشک هاي فروخورده اش دارد. حسرت زماني را مي خورد که روزگار تا حدي به کامش بود و از ايامي مي گفت که درياچه ها پر از آب و ماهي بودند و فرزندانش شاد و خلاصه زندگي بر وفق مراد بود.
گفته هايش به قدري تکان دهنده بود که فراموش کردم نامش را بپرسم. مي خواست حرف هايش را بشنوم و بعد دنيا را در جريان شرايط ناگوار فقيرترين و نامساعدترين منطقه ي ايران يعني تالاب هاي هامون سيستان قرار دهم.
امروز «تالاب» ديگر واژه اي درست نيست. زيرا اينجا حالا زميني خشک و تفتيده است. اشتغال سود آور اندک است و بيش از نيمي از ساکنان با کمک هاي کميته ي امداد امام خميني زندگي مي کنند.
کار بيشتر آنان ماهي گيري است يا بهتر است بگوييم «بود.» حالا تقريبا همگي بي کارند و در ويرانه هاي روستاهاي متروکي زندگي مي کنند که در حاشيه ي رودخانه هايي ساخته شده بودند که روزگاري پرآب و شکوفا بودند. باد در اسکله هاي پر سر و صدا، بازارهاي خالي از ماهي و قايق هاي شکسته اي مي پيچد و...
هامون ها از سه ناحيه ي تالابي بزرگ به وسعت 5 هزار و 660 کيلومتر مربع تشکيل شده اند. دوسوم اين تالاب ها در ايران قرار دارند و آب رودخانه ي هلمند افغانستان آنها را به هم ربط داده و تغذيه مي کند. بيشتر اين ناحيه تا بيست سال پيش سرسبز و گونه هاي گياهي و جانوري در آنجا فراوان و درياچه پر از ماهي بود. مجموع صيد سالانه از 12هزار تن فراتر مي رفت و ماهيگيران ماهي هايي بيست کيلوگرمي صيد مي کردند. تالاب ها آب کشاورزان و رمه هاي گاوميش و امکانات معاش هزاران خانواده را تامين مي کردند.
اما ايجاد سدها و کانال ها در افغانستان آب رودخانه را براي کشاورزي در استان هاي فقيرنشين قندهار، هلمند و نيم روز منحرف کرد و ميزان آب درياچه ها کاهش يافت. و بعد ايجاد چهار مخزن در داخل خود ايران به انحراف بيشتر آب از مسير طبيعي آن منجر شد.
من از سه روستاي: تخت دولت، اديمي و کوه خواجه ديدن و با بسياري از ساکنان آن ها صحبت کردم. مردم از بي آبي ناراحت بودند و از دولت و سازمان ملل کمک مي خواستند. مردم سيستان احساس مي کنند براي کمک به آنان هيچ کاري – جز پرداخت کمک هاي نقدي – انجام نمي شود. آنان مي خواهند کار کنند.
خانم سالمندي که دست دو نوه ي خردسالش را گرفته بود، مي گفت «ما براي بقاي خود مبارزه مي کنيم.» و درحالي که به چهره ي محزون و موهاي خاک آلود يکي از نوه هاي پنج ساله اش اشاره مي کرد، گفت «دخترک دارد مي ميرد. ما نمي خواهيم آخرين نسلي باشيم که در اينجا زندگي مي کنيم.»
حدود 400 هزار نفر در ناحيه ي سيستان زندگي مي کنند که تعداد زيادي از آنان در زير خط فقر قرار دارند. کمک نقدي که از دولت يا کميته ي امداد امام خميني دريافت مي کنند به زحمت از 20 دلار در ماه فراتر مي رود. مردي مي گفت: «ما صياديم و زمين براي کشاورزي نداريم. يعني اگر ماهي نباشد زندگي هم نيست.»
اين فاجعه ي زيست محيطي هزاران نفر را وادار به ترک منطقه کرده است. به گفته ي منابع دولتي تنها در 2012 حدود 5 هزار خانواده منطقه را ترک کرده اند. در مجموع 600 هزار نفر از اينجا بيرون رفته اند. بيشتر آنان با طي مسيري دوهزار کيلومتري به استان گلستان در شمال ايران رفته اند تا زندگي تازه اي آغاز کنند، ديگران در همه جاي ايران پراکنده شده اند. آنان که مانده اند هرسال فقيرتر مي شوند.
آنچه حيرت آور است سرعت پيشرفت اين فاجعه ي ساخته دست انسان است. طي تنها 20 سال امکانات معاش مردم نابود شده است. بادهاي شرقي که زماني با وزيدن روي درياچه عامل تهويه ي طبيعي هوا بودند حالا فقط توفان هاي شن به بار مي آورند و روزهاي متوالي باعث تيرگي هوا مي شوند و توفان شن را به افغانستان و حتي دورتر يعني تا پاکستان مي برند.
به نظر مي رسد بيشتر ايرانيان اطلاع چنداني از رنج مردمي ندارند که در هامون هاي سيستان زندگي مي کنند. در مقايسه، فاجعه زيست محيطي نمادين تري در ايران يعني مرگ آرام درياچه اروميه از توجه شديد رسانه اي و سياسي برخوردار است. اما وقتي اخيرا به درياچه اروميه سفر کردم، با نا اميدي شديد و ياس و درماندگي فراواني مواجه نشدم که در هامون هاي سيستان شاهد بودم.
اين مشکل احتمالا تنها در صورت تحقق دو رويداد کليدي حل خواهد شد.
نخست، افغانستان و ايران بايد مشترکا درباره ي مسير اقدام براي تقسيم عادلانه آبي که قرن ها بين خود تقسيم مي کرده اند به توافق برسند. دويست سال پيش مرزي در کار نبود. آنچه در آن زمان اهميت داشت جامعه ها و خانواده ها بود که فرهنگ و زباني مشترک داشتند و يافتن راه حل آسان تر بود.
دوم، لازم است خود ايرانيان آب اندکي را که به ايران مي رسد بهتر تقسيم کنند. در حال حاضر بيشتر آب براي تامين آب آشاميدني و کشاورزي به شبکه ي مخزن چاه نيمه عميق منحرف مي شود. درحالي که هنوز مي توان اجازه داد بيشتر اين آب به طور طبيعي به هامون ها جريان يابد و باعث احياي آن ها و ادامه زندگي جوامع محلي شود.
ايرانيان و جامعه بين المللي بايد نسبت به اين فاجعه واکنش نشان دهند. و بايد هم اکنون چنين کنند. حاميان لازم است کار با ساکنان هامون ها را شروع کنند و به احياي روش زندگي آنان ياري رسانند.
اجازه دهيد در آن هنگام فرشتگان تصميم بگيرند مرحمت خود را چگونه و در کجا ارزاني دارند.
اخبار مرتبط
گزارش تصويري مرتبط
ارسال نظرات
نام و نام خانوادگی:  
متن ارسالي:  
  
کلیه حقوق این اثر متعلق به موسسه مرور وقایع جهان (خبرگزاری موج) می باشد.
هرگونه تقلید و نقل مطالب بدون ذکر منبع پیگرد قانونی دارد.
نشانی: ميدان وليعصر ،بلوار كشاورز ،خيابان برادران عبداله زاده ،كوچه شهيد سرآباداني(كامران) پلاك27
تلفن: 56-88986853, 88967581, 88960702 فكس:88974800. - پست الكترونيكي: info@mojnews.com ( پست الکترونيکي کانون آگهی و تبليغات موج : ads@mojnews.com )