۲۶ خرداد سالروز شهادت چهار تن از مبارزان انقلابی است که با طرح کاپیتولاسیون آمریکایی به مبارزه برخاستند. بخارایی، امانی، صفار هرندی و نیک‌نژاد از جوانان حزب موتلفه بودند که به جرم ترور نخست وزیر وقت در سال ۱۳۴۴ توسط رژیم پهلوی به شهادت رسیدند.

به گزارش خبرگزاری موج، سال ۱۳۴۴چهار جوان مبارز اسلامی که قصد داشتند راه مبارزه با ظلم و استبداد را باز نگه دارند به جرم ترور حسن علی منصور نخست وزیر حکومت پهلوی به شهادت رسیدند. شهادت این جوانان تاثیر زیادی بر آزادی فضای خفقان گرفته حاکم بر جامعه که حاصل قیام ۱۵ خرداد بود، گذاشت.

پس از قیام ۱۵ خرداد و دستگیری و تبعید امام خمینی(ره)، حکومت پهلوی بیش از گذشته فضا را برای روحانیان، مبارزان اسلامی و مخالفانش تنگ کرد. عده زیادی از فعالین سیاسی دستگیر شده بودند و عده ای دیگر به شدت تحت تعقیب بودند و هر حرکت سیاسی رصد و با آن بر خورد می شد.

از این رو بود که گروهی از جوانان حزب موتلفه طرحی را برای ترور شاه ارائه دادند، اما این طرح با مخالفت روحانیون مواجه شد چرا که آن ها عقیده داشتند در فضای فعلی کشور ترور شاه تنها هرج و مرج به بار می آورد و کمکی به مبارزات اسلامی نخواهد کرد. پس آنان در روز ۱۷ رمضان سال ۴۲ که مصادف با سالگرد جنگ بدر بود نقشه ترور مرد دوم حکومت یعنی حسنعلی منصور را طرح کردند و نام آن طرح را بدر نهادند.

منصور که به واسطه پدر و دوستی صمیمانه با امیر عباس هویدا از ابتدای جوانی سمت های مختلف دولتی را تجربه کرده بود بعد از اسدالله اعلم به عنوان نخست وزیر انتخاب شد. او پیش از کسب این سمت رابطه خوبی با آمریکایی ها برقرار کرد، چنانچه در گروهی طرفدار امریکا به نام کانون مترقی عضو و یکی از حامیان سر سخت طرح کاپیتولاسیون بود.

او برای تصویب این طرح چنان نقشی را برای مجلس ایران و آمریکایی ها ایفا می کرد که در جایی خود امریکایی ها نیز به او مشکوک می شدند. چرا که او در دفاع از صحبت هایی که در مجلس انجام می داد برای رسانه ها طرح را وارونه معرفی می کرد و می گفت منافاتی با منفعت ملی ندارد ولی در مقابل برای آمریکایی ها طرح را مطابق با میل آن ها گزارش می کرد. او برای تصویب این طرح از محمد مصدق نیز مایه گذاشته بود که موجب شد مصدق طی نامه ای اعتراض خود از گذشته تا آن زمان نسبت به طرح کاپوتالاسیون را اعلام کند.

مبارزان استبداد و استعمار می دانستند که طرح کاپیتولاسین طرحی نوین، برای نفوذ بیش از پیش آمریکا و ایادیش در ایران خواهد بود. ازاین رو با بیانیه ها، شب‌نامه ها، سخنرانی ها و مصاحبه هایی مخالفت و دلایل مخالفتشان را ابراز می کردند منصور حتی برای کسب رضایت به دیدن روحانیون رفت که باز هم با مخالفت شدید آنها روبه رو شد.

پس از این مخالفت ها بود که جوانان موتلفه که آن روزها از نزدیک ترین گروه های اسلامی به امام خمینی(ره) بودند وارد کار شدند و با گرفتن مجوز از آیت‌الله میلانی در بهمن سال ۱۳۴۳ منصور را که می خواست برای ارائه قرارداد نفتی وارد مجلس شود جلوی درب مجلس، به ضرب گلوگه زخمی کردند، منصور پس از چندی در بیمارستان در گذشت.

با دستگیری این مخالفان انقلابی، یعنی بخارایی، امانی، صفار هرندی، نیک‌نژاد، عراقی و اندرزگو، چهارنفر از آنان به اعدام محکوم شدند و در تاریخ ۲۶ خرداد ماه به شهادت رسیدند. مرحوم عسگر اولادی یکی از آن جوانان گروه بدر بود که به حبس ابد محکوم شد.

پس از پیروزی انقلاب همواره یاد این شهدای مبارز گرامی داشته شده و مسئولین کوشیده اند با معرفی آنان معرف تاریخچه انقلاب به جوانان باشند. محمدحسین صفارهرندی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در ارتباط با اهمیت کار شهدای ۲۶ خرداد گفته است: کاپیتولاسیون اراده ما را قربانی خواسته‌های اجنبی‌ها می‌کرد و امروز نیز آن اراده کثیف بر دشمنان ما به ویژه ایالات متحده آمریکا با شدت بیشتری دیده می‌شود، البته اگر تاکنون موفق به خواسته‌های ننگین خود نشده‌اند به این دلیل است که امروز در جمهوری اسلامی حکومتی برآمده از اراده مردم وجود دارد و آنها راهی برای تحقق اراده نکبت‌بار خود پیدا نمی‌کنند.

حبیب‌الله عسگر اولادی نیز این شهدا را اسوه‌ ایثار و تقوا معرفی کرده است و گفته که آنها از جمله کسانی بودند که همواره گوش به زنگ مراجع تقلید بوده و در هر حرکت و سکونی منتظر دستور مرجعیت می‌‌شدند.وی یادآور شد: اینان هر حرکتی را بعد از اظهار نظر مراجع تقلیدشان انجام می‌دادند. این شهدا در ۱۵،۱۶ و ۱۷ خرداد در متن جریانات بودند.